1. KSC i NIS2 – nowe obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych
NIS2 oraz nowelizacja KSC wyznaczają nowy zakres obowiązków dla podmiotów kluczowych i ważnych. Uczestnicy analizują zasady ustalania statusu organizacji, wpis i aktualizację danych w wykazie, zmianę lub utratę statusu, terminy realizacji obowiązków oraz rolę organów właściwych i CSIRT.
- najważniejsze założenia dyrektywy NIS2 i znowelizowanej ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa,
- podmiot kluczowy i podmiot ważny – kogo dotyczą nowe wymagania,
- zasady identyfikacji statusu organizacji,
- obowiązki związane z wpisem i aktualizacją danych w wykazie podmiotów kluczowych i ważnych,
- zmiana danych oraz utrata statusu podmiotu kluczowego lub ważnego,
- terminy realizacji obowiązków wynikających z KSC,
- rola organów właściwych ds. cyberbezpieczeństwa oraz CSIRT.
2. Odpowiedzialność kierownika podmiotu kluczowego lub ważnego
Art. 8d KSC określa odpowiedzialność kierownika nawet wtedy, gdy część zadań wykonują inne osoby. W tej części wyjaśniony zostaje zakres odpowiedzialności kierownika i organów wieloosobowych, obowiązki decyzyjne i nadzorcze, wymóg zgodności z regulacjami oraz konsekwencje niewykonywania obowiązków.
- odpowiedzialność kierownika za realizację obowiązków cyberbezpieczeństwa,
- zakres odpowiedzialności członków organów wieloosobowych,
- możliwość powierzania części obowiązków innym osobom a odpowiedzialność kierownika,
- najważniejsze obowiązki kierownika wynikające z art. 8d KSC,
- podejmowanie decyzji dotyczących cyberbezpieczeństwa,
- nadzór nad realizacją obowiązków przez organizację,
- zapewnienie zgodności działania organizacji z KSC i regulacjami wewnętrznymi,
- konsekwencje niewykonywania obowiązków.
3. System zarządzania bezpieczeństwem informacji – obowiązki organizacji i kierownika
System zarządzania bezpieczeństwem informacji wyznacza sposób stałego nadzoru nad cyberbezpieczeństwem w organizacji. Sekcja obejmuje identyfikację kluczowych systemów, procesów i zasobów, przypisanie odpowiedzialności, dobór środków technicznych, operacyjnych i organizacyjnych oraz monitorowanie i doskonalenie zabezpieczeń.
- obowiązek wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji,
- identyfikacja systemów, procesów i zasobów istotnych dla świadczenia usług,
- określanie odpowiedzialności za cyberbezpieczeństwo,
- zarządzanie ryzykiem cyberbezpieczeństwa,
- dobór adekwatnych środków technicznych, operacyjnych i organizacyjnych,
- dokumentowanie zasad i procedur bezpieczeństwa,
- monitorowanie skuteczności stosowanych zabezpieczeń,
- okresowy przegląd i doskonalenie systemu bezpieczeństwa.
4. Zarządzanie ryzykiem cyberbezpieczeństwa
Zarządzanie ryzykiem porządkuje wybór zabezpieczeń i sposób postępowania z zagrożeniami. Omawiane są identyfikacja podatności i zagrożeń, ocena ich prawdopodobieństwa i skutków, poziom ryzyka akceptowalnego oraz środki ochrony obejmujące sieci, systemy, tożsamość, MFA, aktualizacje i szyfrowanie danych.
- identyfikacja zagrożeń i podatności,
- ocena prawdopodobieństwa i skutków wystąpienia zagrożeń,
- określanie poziomu akceptowalnego ryzyka,
- podejmowanie decyzji dotyczących sposobu postępowania z ryzykiem,
- bezpieczeństwo infrastruktury, sieci i systemów informacyjnych,
- zarządzanie podatnościami i aktualizacjami,
- bezpieczeństwo dostępu i zarządzanie tożsamością,
- uwierzytelnianie wieloskładnikowe i kontrola uprawnień,
- szyfrowanie oraz ochrona danych i informacji.
5. Bezpieczeństwo łańcucha dostaw i współpraca z dostawcami
Współpraca z dostawcami technologii i usług może istotnie zwiększać ekspozycję organizacji na ryzyko. Uczestnicy analizują bezpieczeństwo w procesie zakupowym, ocenę dostawców i usługodawców, wymagania umowne, nadzór nad podmiotami zewnętrznymi, bezpieczeństwo usług ICT oraz reakcję na incydenty po stronie dostawcy.
- ryzyka wynikające ze współpracy z dostawcami technologii i usług,
- cyberbezpieczeństwo w procesie zakupowym,
- ocena dostawców i usługodawców,
- wymagania bezpieczeństwa w umowach,
- nadzorowanie podmiotów zewnętrznych,
- bezpieczeństwo usług ICT i usług świadczonych przez podmioty trzecie,
- reagowanie na incydenty występujące po stronie dostawców.
6. Organizacja cyberbezpieczeństwa i odpowiedzialność personelu
Skuteczna organizacja cyberbezpieczeństwa zaczyna się od jasnego podziału ról, uprawnień i odpowiedzialności. Ta część dotyczy przydzielania zadań, nadzoru nad ich realizacją, wymagań wobec osób wykonujących zadania bezpieczeństwa, weryfikacji personelu, kompetencji, regulacji wewnętrznych i kultury bezpieczeństwa.
- przydzielanie zadań z zakresu cyberbezpieczeństwa,
- określanie ról, odpowiedzialności i uprawnień,
- nadzorowanie realizacji powierzonych zadań,
- wymagania wobec osób realizujących zadania z zakresu bezpieczeństwa systemów informacyjnych,
- weryfikacja osób dopuszczanych do wykonywania określonych zadań,
- zapewnienie kompetencji i świadomości personelu,
- wewnętrzne regulacje dotyczące cyberbezpieczeństwa,
- budowanie kultury bezpieczeństwa w organizacji.
7. Planowanie zasobów i finansowanie cyberbezpieczeństwa
Przy ograniczonym budżecie kierownik musi powiązać poziom ryzyka z decyzjami o finansowaniu zabezpieczeń. Sekcja obejmuje odpowiedzialność za zapewnienie zasobów, planowanie środków na realizację obowiązków KSC, ustalanie priorytetów inwestycji oraz dokumentowanie decyzji zarządczych.
- odpowiedzialność kierownika za zapewnienie odpowiednich zasobów,
- planowanie adekwatnych środków finansowych na realizację obowiązków KSC,
- określanie priorytetów inwestycji w bezpieczeństwo,
- podejmowanie decyzji w sytuacji ograniczonego budżetu,
- relacja pomiędzy poziomem ryzyka a nakładami na cyberbezpieczeństwo,
- dokumentowanie decyzji zarządczych.
8. Współczesne zagrożenia i realne scenariusze ataków
Aktualny krajobraz zagrożeń pokazuje, jak błędy organizacyjne i techniczne przekładają się na realne incydenty. W centrum są phishing, spear phishing, ransomware, przejęcia kont, ataki na łańcuch dostaw i socjotechnika, wraz z omówieniem wpływu takich zdarzeń na działalność organizacji.
- aktualny krajobraz zagrożeń cyberbezpieczeństwa,
- phishing i spear phishing,
- ransomware,
- przejęcie kont użytkowników,
- ataki na łańcuch dostaw,
- socjotechnika i manipulacja użytkownikiem,
- najczęstsze błędy organizacyjne i techniczne,
- wpływ incydentu cyberbezpieczeństwa na działalność organizacji.
9. Warsztat – analiza rzeczywistego scenariusza cyberataku
Na rzeczywistym scenariuszu ataku analizowany jest przebieg zdarzenia od pierwszych sygnałów do skutków biznesowych. Warsztat obejmuje phishing, przejęcie konta użytkownika i ransomware, identyfikację symptomów oraz wektora eskalacji, a także decyzje kierownicze i działania w pierwszych godzinach incydentu.
- analiza wiadomości phishingowej,
- identyfikacja symptomów ataku,
- scenariusz przejęcia konta użytkownika,
- przebieg przykładowego ataku ransomware,
- analiza wektora ataku i jego eskalacji,
- określanie potencjalnych skutków biznesowych,
- decyzje, które powinien podjąć kierownik organizacji,
- działania organizacji w pierwszych godzinach po wykryciu incydentu.
10. Obsługa i zgłaszanie incydentów zgodnie z KSC
Obsługa incydentu zgodnie z KSC wymaga uporządkowanego procesu od identyfikacji do raportu końcowego. Uczestnicy przechodzą przez klasyfikację zdarzeń, podział odpowiedzialności, terminy i etapy zgłaszania, zakres przekazywanych informacji, współpracę z CSIRT oraz dokumentowanie przebiegu incydentu.
- organizacja procesu obsługi incydentów,
- identyfikacja i klasyfikacja incydentu,
- podział odpowiedzialności podczas obsługi zdarzenia,
- obowiązki związane ze zgłaszaniem incydentów,
- terminy i etapy raportowania,
- zakres informacji przekazywanych w zgłoszeniach,
- współpraca z właściwym CSIRT,
- aktualizacja informacji dotyczących incydentu,
- raport końcowy i działania poincydentowe,
- dokumentowanie przebiegu incydentu.
11. Zarządzanie kryzysowe i ciągłość działania
Utrzymanie działania organizacji w czasie poważnych zakłóceń wymaga wcześniej zdefiniowanych zasad i ról. Omawiane są plany ciągłości działania i odtwarzania po awarii, kopie zapasowe, reagowanie na incydenty o dużej skali, komunikacja kryzysowa, decyzje pod presją czasu oraz działania po incydencie.
- zapewnienie ciągłości działania organizacji,
- plany ciągłości działania i odtwarzania po awarii,
- kopie zapasowe i odtwarzanie danych,
- reagowanie na awarie i incydenty o dużej skali,
- komunikacja wewnętrzna i zewnętrzna w sytuacji kryzysowej,
- role kierownictwa w sytuacji poważnego incydentu,
- podejmowanie decyzji pod presją czasu,
- wnioski i działania naprawcze po incydencie.
12. Obowiązki informacyjne i współpraca z użytkownikami oraz organami
Spełnienie wymagań KSC wymaga sprawnej komunikacji z odbiorcami usług oraz właściwymi organami. Sekcja dotyczy obowiązków informacyjnych, przekazywania informacji o zagrożeniach i incydentach, współpracy z CSIRT i organem właściwym oraz przygotowania dokumentacji na potrzeby kontroli lub wezwania.
- obowiązki informacyjne wynikające z KSC,
- informowanie o cyberzagrożeniach i incydentach,
- komunikacja z odbiorcami usług,
- współpraca z organem właściwym do spraw cyberbezpieczeństwa,
- współpraca z właściwymi CSIRT,
- przygotowanie organizacji na kontrolę lub wezwanie organu,
- zapewnienie dostępności wymaganej dokumentacji i informacji.
13. Audyty, kontrola i dokumentowanie zgodności
Gdy organizacja musi wykazać zgodność, kluczowe stają się dowody, przeglądy i nadzór nad działaniami korygującymi. Ta część omawia przygotowanie do kontroli i audytu bezpieczeństwa, rolę dokumentacji, ocenę skuteczności zabezpieczeń, identyfikację niezgodności oraz raportowanie do kierownictwa.
- przygotowanie organizacji do kontroli realizacji obowiązków KSC,
- rola dokumentacji w wykazywaniu zgodności,
- przeglądy i ocena skuteczności stosowanych zabezpieczeń,
- obowiązki związane z audytem bezpieczeństwa,
- identyfikacja niezgodności i planowanie działań naprawczych,
- nadzorowanie realizacji rekomendacji,
- raportowanie stanu cyberbezpieczeństwa kierownictwu.
14. ISO 27001 i podejście systemowe do bezpieczeństwa
ISO 27001 wyznacza ramy systemowego podejścia do bezpieczeństwa informacji w organizacji. Uczestnicy analizują powiązanie standardu z wymaganiami KSC, rolę polityk, procedur i kontroli, sposób zarządzania ryzykiem oraz mechanizmy ciągłego doskonalenia systemu cyberbezpieczeństwa.
- podstawowe założenia ISO 27001,
- relacja pomiędzy systemem zarządzania bezpieczeństwem informacji a wymaganiami KSC,
- zarządzanie ryzykiem w oparciu o podejście systemowe,
- role, procedury, polityki i kontrole bezpieczeństwa,
- ciągłe doskonalenie systemu cyberbezpieczeństwa.
15. Cyberbezpieczeństwo i wykorzystanie AI
Wykorzystanie AI i LLM zwiększa efektywność pracy, ale jednocześnie otwiera nowe obszary ryzyka. Sekcja obejmuje ochronę danych wprowadzanych do narzędzi AI, wycieki informacji, prompt injection, deepfake i użycie AI przez cyberprzestępców, a także zasady governance AI i podstawy ISO 42001.
- główne ryzyka związane z wykorzystywaniem AI i LLM,
- ochrona danych przekazywanych do narzędzi AI,
- wycieki informacji i niekontrolowane wykorzystanie danych,
- prompt injection i inne zagrożenia związane z AI,
- wykorzystanie AI przez cyberprzestępców,
- deepfake i nowe formy socjotechniki,
- zasady bezpiecznego wykorzystywania narzędzi AI przez pracowników,
- governance AI w organizacji,
- podstawowe założenia ISO 42001.
16. Warsztat dla kierownika – ocena gotowości organizacji do spełnienia wymagań KSC
Na przykładzie modelowej organizacji uczestnicy oceniają rzeczywistą gotowość do spełnienia wymagań KSC. Warsztat służy wskazaniu luk organizacyjnych i technicznych, określeniu odpowiedzialności kierownika i wykonawców, identyfikacji ryzyk oraz ustaleniu priorytetów i listy działań naprawczych.
- analiza przykładowej organizacji pod kątem obowiązków KSC,
- identyfikacja najważniejszych luk organizacyjnych i technicznych,
- określenie odpowiedzialności kierownika i osób realizujących zadania,
- identyfikacja kluczowych ryzyk,
- określenie działań wymagających priorytetowego wdrożenia,
- stworzenie listy działań naprawczych,
- ustalenie priorytetów i odpowiedzialności.
17. Checklista kierownika podmiotu kluczowego lub ważnego
Praktyczna checklista porządkuje obowiązki kierownika wynikające z KSC i przekłada je na działania nadzorcze. Obejmuje decyzje zarządcze, formalne przypisanie zadań, wymagane procedury, obieg informacji do kierownictwa, nadzór nad działaniami oraz sposób dokumentowania zgodności i przygotowania do kontroli.
- jakie decyzje powinien podejmować kierownik,
- jakie zadania powinny zostać formalnie przypisane,
- jakie procedury i dokumenty powinny funkcjonować w organizacji,
- jakie informacje powinny trafiać do kierownictwa,
- jakie działania powinny być regularnie nadzorowane,
- jakie obowiązki dotyczą zgłaszania incydentów,
- jak dokumentować realizację obowiązków,
- jak przygotować organizację do audytu lub kontroli,
- najważniejsze działania do wdrożenia po szkoleniu.