10 zaawansowanych funkcji Excela, które każdy analityk powinien znać w 2025 roku

Wprowadzenie: Rola Excela w pracy analityka danych w 2025 roku

W 2025 roku Excel pozostaje jednym z kluczowych narzędzi w arsenale każdego analityka danych. Mimo rosnącej popularności języków programowania takich jak Python czy R, Excel nadal wyróżnia się dostępnością, intuicyjnością i szerokim zakresem funkcjonalności, które nieustannie są rozwijane i dostosowywane do rosnących potrzeb biznesowych.

Współczesny analityk nie korzysta już wyłącznie z prostych formuł i ręcznych obliczeń. Nowoczesny Excel oferuje zestaw zaawansowanych funkcji, które umożliwiają szybkie przetwarzanie dużych zbiorów danych, automatyzację powtarzalnych zadań oraz tworzenie dynamicznych raportów i modeli analitycznych. Dzięki temu analitycy mogą skupić się na interpretacji danych i dostarczaniu wartościowych insightów, zamiast tracić czas na manualne operacje.

Kluczową rolę odgrywają dziś funkcje umożliwiające inteligentne wyszukiwanie informacji, elastyczne zarządzanie tablicami, definiowanie własnych funkcji czy integrację z zewnętrznymi źródłami danych. Excel staje się coraz bardziej narzędziem programistycznym, pozwalającym użytkownikom na tworzenie skalowalnych rozwiązań bez konieczności opuszczania znajomego środowiska arkusza kalkulacyjnego.

W erze automatyzacji i pracy z dużymi danymi, znajomość zaawansowanych możliwości Excela staje się nie tylko przewagą konkurencyjną, ale wręcz koniecznością dla profesjonalistów zajmujących się analizą danych.

XLOOKUP – nowoczesne wyszukiwanie danych

Funkcja XLOOKUP to jedna z najbardziej przełomowych innowacji w Excelu ostatnich lat. Wprowadzona jako następca wysłużonych funkcji VLOOKUP (WYSZUKAJ.PIONOWO) i HLOOKUP (WYSZUKAJ.POZIOMO), XLOOKUP oferuje bardziej elastyczne, intuicyjne i niezawodne podejście do wyszukiwania danych w arkuszu kalkulacyjnym.

W 2025 roku XLOOKUP stała się standardem pracy dla analityków danych, głównie dzięki swojej zdolności do:

• wyszukiwania danych zarówno w pionie, jak i poziomie, bez potrzeby stosowania różnych funkcji,
• wyszukiwania wartości z lewej do prawej oraz z prawej do lewej – co wcześniej było dużym ograniczeniem funkcji VLOOKUP,
• obsługi wartości domyślnej w przypadku braku wyniku, eliminując potrzebę dodatkowego użycia funkcji warunkowych,
• lepszego zarządzania błędami dzięki wbudowanym opcjom obsługi brakujących danych,
• większej przejrzystości formuł, co znacząco ułatwia pracę z dużymi i złożonymi zestawami danych.

Dzięki tym cechom XLOOKUP nie tylko upraszcza proces analizy danych, ale także zwiększa dokładność i niezawodność wyników, co czyni ją niezwykle cennym narzędziem w codziennej pracy analityka. Z doświadczenia szkoleniowego Cognity wiemy, że ten temat budzi duże zainteresowanie – również wśród osób zaawansowanych.

Dynamiczne tablice – elastyczność i automatyzacja analiz

Dynamiczne tablice (ang. dynamic arrays) to jedna z kluczowych innowacji, która zmieniła sposób pracy z danymi w Excelu. Dzięki nim możliwe jest tworzenie formuł, które automatycznie rozlewają się na sąsiednie komórki, dostosowując się do zmieniających się zestawów danych – bez konieczności kopiowania formuł czy stosowania złożonych funkcji pomocniczych.

Wprowadzenie dynamicznych tablic radykalnie uprościło wiele codziennych zadań analitycznych, takich jak filtrowanie, sortowanie, wyszukiwanie unikalnych wartości czy tworzenie list rozwijanych opartych na zmiennych danych. Co najważniejsze, są one w pełni zintegrowane z nowszymi funkcjami, takimi jak FILTER, SORT, UNIQUE czy SEQUENCE.

Przykład zastosowania:

=UNIQUE(FILTER(A2:A100, B2:B100="Sprzedaż"))

Powyższa formuła automatycznie wygeneruje listę unikalnych wartości z kolumny A tylko dla tych wierszy, gdzie w kolumnie B widnieje słowo „Sprzedaż”. Co istotne – Excel sam określi, ile wyników zwrócić i odpowiednio wypełni komórki.

Dzięki dynamicznym tablicom analitycy mogą tworzyć bardziej przejrzyste i adaptacyjne modele danych, które nie wymagają ciągłego ręcznego dostosowywania. To ogromny krok w stronę pełnej automatyzacji analiz oraz uproszczenia pracy z dużymi i zmiennymi zestawami informacji. Aby pogłębić swoją wiedzę i w pełni wykorzystać potencjał Excela, warto zapisać się na Kurs Excel Masterclass – wykorzystanie zaawansowanych funkcji programu i makropoleceń.

Funkcja LET – zwiększenie czytelności i wydajności formuł

W miarę jak analizy danych w Excelu stają się coraz bardziej złożone, rośnie również potrzeba tworzenia czytelnych, uporządkowanych i łatwych do utrzymania formuł. Funkcja LET, wprowadzona w nowszych wersjach Excela, pozwala na przypisywanie nazw pośrednim wynikom w obrębie jednej formuły, co znacząco poprawia jej przejrzystość i wydajność obliczeniową.

Tradycyjnie, złożone obliczenia wymagały wielokrotnego powielania tych samych fragmentów formuł, co prowadziło do trudnych w interpretacji i wolno działających arkuszy. Funkcja LET rozwiązuje ten problem, umożliwiając zdefiniowanie zmiennych wewnętrznych, które można następnie wielokrotnie wykorzystać w dalszej części równania.

W czasie szkoleń Cognity ten temat bardzo często budzi ożywione dyskusje między uczestnikami.

Dlaczego warto korzystać z funkcji LET?

• Czytelność: Formuły są lepiej zorganizowane i łatwiejsze do zrozumienia, szczególnie przy wielopoziomowych obliczeniach.
• Wydajność: Excel przelicza zdefiniowaną zmienną tylko raz, co może znacząco przyspieszyć działanie arkusza.
• Modularność: Możliwość przypisania nazw pośrednim wartościom ułatwia testowanie i modyfikowanie formuł.

Porównanie podejścia tradycyjnego i z użyciem LET

=((A1 + A2) * (A1 + A2)) / (A3 + A4)

=LET(x, A1 + A2,
     y, A3 + A4,
     (x * x) / y)

W powyższym przykładzie obliczenie wartości A1 + A2 odbywa się tylko raz w wersji z LET, a nie dwukrotnie jak w tradycyjnej formule. Dodatkowo, struktura formuły staje się bardziej przejrzysta i łatwiejsza do debugowania.

Funkcja LET to kolejny krok w kierunku przekształcania Excela w bardziej programowalne środowisko analityczne – zbliżając go do logiki znanej z języków skryptowych i programowania funkcyjnego.

Funkcja LAMBDA – tworzenie własnych funkcji w Excelu

W 2025 roku Excel nie jest już tylko narzędziem do podstawowej analizy danych – to pełnoprawne środowisko do modelowania i automatyzacji. Jednym z najbardziej przełomowych narzędzi, które znacznie poszerzają możliwości analityków, jest funkcja LAMBDA. Pozwala ona na tworzenie własnych, nazwanych funkcji bez konieczności pisania kodu VBA czy korzystania z makr.

Do tej pory, jeśli użytkownik chciał wielokrotnie używać tej samej złożonej formuły, musiał ją kopiować lub korzystać z niestandardowych dodatków. Funkcja LAMBDA zmienia ten paradygmat – umożliwia zdefiniowanie funkcji raz i używanie jej jak każdej innej funkcji Excela.

Kluczowe różnice i zalety funkcji LAMBDA

Przykład zastosowania

Załóżmy, że często obliczasz wartość zysku brutto ze sprzedaży według wzoru: przychód - koszty zmienne - koszty stałe. Zamiast wpisywać formułę za każdym razem, możesz zdefiniować funkcję LAMBDA:

=LAMBDA(przychod, koszty_zmienne, koszty_stale, przychod - koszty_zmienne - koszty_stale)

Następnie zapisujesz ją jako funkcję o nazwie ZyskBrutto w Menedżerze nazw i używasz w arkuszu jak każdej innej funkcji:

=ZyskBrutto(B2, C2, D2)

Dzięki funkcji LAMBDA analitycy mogą tworzyć własne biblioteki funkcji dostosowane do specyfiki swojej pracy – niezależnie od branży czy typu danych. To znaczący krok w stronę większej elastyczności, automatyzacji oraz możliwości ponownego wykorzystania kodu – a wszystko to bez wychodzenia poza interfejs Excela. Jeśli chcesz jeszcze lepiej poznać możliwości Excela i usprawnić swoją codzienną pracę, sprawdź Kurs Microsoft Excel zaawansowany.

Power Query – efektywne pobieranie i przekształcanie danych

W 2025 roku Power Query pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi dla analityków danych pracujących w Excelu. Dzięki jego możliwościom użytkownicy mogą w prosty sposób automatyzować pozyskiwanie, czyszczenie i przekształcanie danych z różnych źródeł — bez potrzeby pisania kodu VBA czy korzystania z zewnętrznych narzędzi ETL (Extract, Transform, Load).

Power Query działa jako osobne środowisko w Excelu, które pozwala na graficzne projektowanie przepływów danych – od ich wczytania, przez oczyszczenie, po końcowe przygotowanie do analizy. Jego zastosowania obejmują m.in.:

• import danych z różnych źródeł (np. pliki CSV, bazy danych, strony internetowe, API),
• łączenie danych z wielu tabel lub plików (merge, append),
• czyszczenie i normalizację danych (usuwanie duplikatów, zmiana typów, filtrowanie),
• tworzenie kolumn obliczeniowych i transformacje struktury danych (pivot, unpivot),
• automatyzację przekształceń przy ponownym załadowaniu danych.

Poniżej znajduje się uproszczone porównanie tradycyjnych metod przekształcania danych z użyciem formuł względem Power Query:

Jednym z atutów Power Query jest jego język zapytań M, który – choć zaawansowany – pozwala jeszcze bardziej dostosowywać transformacje. Dla przykładu, poniższy kod łączy dane z dwóch tabel i filtruje tylko aktywne rekordy:

let
    Źródło1 = Excel.CurrentWorkbook(){[Name="Tabela1"]}[Content],
    Źródło2 = Excel.CurrentWorkbook(){[Name="Tabela2"]}[Content],
    Połączone = Table.NestedJoin(Źródło1, {"ID"}, Źródło2, {"ID"}, "Dane", JoinKind.Inner),
    Rozwinięte = Table.ExpandTableColumn(Połączone, "Dane", {"Status"}),
    Przefiltrowane = Table.SelectRows(Rozwinięte, each ([Status] = "Aktywny"))
in
    Przefiltrowane

Power Query jest nie tylko narzędziem do przekształceń — to centrum zarządzania danymi w Excelu, które pozwala analitykom skupić się na interpretacji wyników, a nie na ręcznym przetwarzaniu danych.

Power Pivot – zaawansowana analiza danych i modelowanie

W 2025 roku Power Pivot pozostaje jednym z najpotężniejszych narzędzi Excela do zaawansowanej analizy danych. To rozszerzenie umożliwia użytkownikom nie tylko przetwarzanie znacznie większych zbiorów danych niż standardowe arkusze kalkulacyjne, ale także tworzenie relacyjnych modeli danych i zaawansowanych miar przy użyciu języka DAX (Data Analysis Expressions).

Power Pivot pozwala na:

• Łączenie danych z wielu źródeł – bez potrzeby ich ręcznego łączenia w jednym arkuszu.
• Tworzenie relacji między tabelami – podobnie jak w bazach danych, co pozwala na strukturalne modelowanie danych.
• Budowanie wydajnych modeli danych – przystosowanych do analiz Business Intelligence bez konieczności korzystania z zewnętrznych narzędzi BI.
• Tworzenie miar i obliczeń przy użyciu DAX – co umożliwia głęboką analizę i elastyczne tworzenie wskaźników dostosowanych do potrzeb organizacji.

Dzięki Power Pivot analitycy mogą wydajnie pracować na milionach rekordów, budować interaktywne raporty i analizować dane w sposób znacznie bardziej złożony niż przy użyciu standardowych funkcji Excela. To narzędzie staje się kluczowym elementem nowoczesnego podejścia do analityki danych w środowisku Excel.

Podsumowanie: Wykorzystanie nowoczesnych funkcji Excela w analizie danych

W 2025 roku Excel pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi pracy analityków danych, stale rozwijając swoje możliwości w kierunku automatyzacji, przejrzystości i efektywności analitycznej. Nowoczesne funkcje takie jak XLOOKUP, dynamiczne tablice czy LET i LAMBDA znacząco podnoszą jakość pracy z danymi, oferując większą elastyczność i precyzję w budowaniu formuł i modeli analitycznych.

Współczesny analityk korzysta już nie tylko z podstawowych formuł, lecz także z narzędzi klasy business intelligence, takich jak Power Query oraz Power Pivot. Pozwalają one na zaawansowane przekształcanie, modelowanie i analizowanie danych z wielu źródeł, bez konieczności opuszczania środowiska Excela.

Dzięki tym funkcjom Excel staje się nie tylko arkuszem kalkulacyjnym, ale również platformą analityczną, która wspiera podejmowanie decyzji biznesowych w czasie rzeczywistym, zwiększa dokładność analiz i pozwala oszczędzać czas. Skuteczne wykorzystanie tych narzędzi to dziś nie tylko przewaga konkurencyjna, ale wręcz konieczność dla profesjonalnych analityków danych. Jeśli chcesz poznać więcej takich przykładów, zapraszamy na szkolenia Cognity, gdzie rozwijamy ten temat w praktyce.

Przykłady zastosowań AI i ML w różnych branżach 17 lipca 2025

Model Freytaga (Piramida Freytaga) 15 lipca 2025