Jak budować persony i scenariusze oparte na realnych danych użytkowników

Wprowadzenie do tworzenia person i scenariuszy UX

Projektowanie zorientowane na użytkownika opiera się na dogłębnym zrozumieniu potrzeb, oczekiwań i kontekstu odbiorców końcowych. W tym celu powszechnie stosuje się persony i scenariusze użytkowania, które stanowią fundament skutecznych decyzji projektowych.

Persony to reprezentacje typowych użytkowników danego produktu lub usługi, tworzone na podstawie rzeczywistych danych. Pomagają zespołom projektowym wczuć się w sytuację odbiorców, zrozumieć ich motywacje, cele i ograniczenia. Choć osoby te są fikcyjne, ich cechy bazują na uśrednionych informacjach pozyskanych z badań użytkowników.

Scenariusze natomiast opisują konkretne sytuacje, w których persony wchodzą w interakcję z produktem lub usługą. Skupiają się na kontekście użycia, potrzebach w danym momencie oraz przebiegu doświadczenia użytkownika. Dzięki nim projektanci mogą przewidywać potencjalne problemy i projektować rozwiązania adekwatne do rzeczywistych wyzwań użytkowników.

Zastosowanie person i scenariuszy umożliwia:

• lepsze zrozumienie grupy docelowej,
• koncentrację na rzeczywistych potrzebach użytkowników zamiast domysłów,
• efektywną komunikację między członkami zespołu projektowego,
• testowanie i ocenę rozwiązań z perspektywy konkretnych użytkowników.

Stosowanie tych narzędzi znacząco zwiększa szanse na stworzenie intuicyjnych, użytecznych i angażujących produktów cyfrowych.

Znaczenie badań UX w procesie projektowym

Badania UX (User Experience) odgrywają kluczową rolę w tworzeniu produktów cyfrowych, które są intuicyjne, użyteczne i odpowiadają na rzeczywiste potrzeby użytkowników. Ich głównym celem jest zrozumienie zachowań, motywacji, oczekiwań oraz problemów osób korzystających z danego rozwiązania. W kontekście budowania person i scenariuszy, badania UX dostarczają wiarygodnych danych, które umożliwiają lepsze dopasowanie projektowanych interfejsów do realnych użytkowników.

W odróżnieniu od domysłów, intuicji projektantów czy danych demograficznych, badania UX opierają się na bezpośrednim kontakcie z użytkownikami – poprzez wywiady, obserwacje, testy użyteczności czy analizę zachowań w aplikacjach. Dzięki temu możliwe jest uchwycenie nie tylko tego, co użytkownicy robią, ale również dlaczego to robią.

Wpływ badań UX na proces projektowy przejawia się w kilku kluczowych aspektach:

• Lepsze zrozumienie użytkowników: Badania pomagają stworzyć obraz rzeczywistych potrzeb, problemów i oczekiwań różnych grup docelowych.
• Ograniczenie ryzyka projektowego: Dzięki rzetelnym danym możliwe jest podejmowanie trafniejszych decyzji projektowych, co zmniejsza ryzyko kosztownych błędów.
• Projektowanie oparte na danych: Zamiast polegać na założeniach, zespół może wykorzystać dane empiryczne do tworzenia bardziej dopasowanych rozwiązań.
• Podstawa do tworzenia person i scenariuszy: Dane z badań stanowią fundament do identyfikacji typowych zachowań i celów użytkowników, co jest niezbędne przy konstruowaniu realistycznych reprezentacji użytkowników i ich ścieżek.

Włączenie badań UX do cyklu projektowego pozwala nie tylko lepiej odpowiadać na potrzeby użytkowników, ale również zwiększa szanse na sukces biznesowy poprzez dostarczanie produktów, które faktycznie spełniają swoje zadania w realnych kontekstach użycia. Temat tego artykułu pojawia się w niemal każdej sesji szkoleniowej Cognity – czasem w formie pytania, czasem w formie frustracji.

Zbieranie i analiza danych jakościowych

Tworzenie skutecznych person i scenariuszy użytkowania wymaga głębokiego zrozumienia potrzeb, motywacji i zachowań użytkowników. Dane jakościowe odgrywają tu kluczową rolę, ponieważ umożliwiają uchwycenie kontekstu doświadczeń użytkowników i ich subiektywnych odczuć – czego nie oferują dane ilościowe.

Do najczęściej stosowanych metod zbierania danych jakościowych należą:

• Wywiady pogłębione (IDI) – pozwalają na eksplorację motywacji, potrzeb i barier użytkowników w sposób bezpośredni.
• Obserwacja kontekstowa – umożliwia analizę naturalnych zachowań użytkownika w jego rzeczywistym środowisku.
• Focus group – pomocne w badaniu postaw i opinii w grupie oraz ujawnianiu różnic między użytkownikami.
• Badania dzienniczkowe – pozwalają na dokumentowanie doświadczeń użytkownika w dłuższym okresie czasu.

Po zebraniu danych następuje ich analiza, której celem jest identyfikacja istotnych wzorców, tematów i insightów użytkowników. W odróżnieniu od analizy ilościowej, nie skupiamy się na liczbach, lecz na jakości i znaczeniu wypowiedzi oraz zachowań.

Poniższa tabela ilustruje podstawowe różnice między danymi jakościowymi a ilościowymi w kontekście projektowania UX:

Choć dane jakościowe są często trudniejsze do przetworzenia, ich wartość w kontekście projektowania person i scenariuszy jest nieoceniona. Umożliwiają one nie tylko zrozumienie co użytkownik robi, ale przede wszystkim dlaczego to robi. Jeśli chcesz pogłębić wiedzę na temat analizy danych i ich prezentacji, polecamy Kurs Data Storytelling. Narzędzia i strategia wizualizacji.

Techniki segmentacji użytkowników

Segmentacja użytkowników to kluczowy krok w procesie tworzenia person UX. Pozwala na pogłębione zrozumienie różnorodnych grup użytkowników poprzez identyfikację wspólnych cech, potrzeb i zachowań. Jej celem jest nie tylko uporządkowanie danych, ale przede wszystkim umożliwienie projektantom tworzenia bardziej trafnych i dopasowanych rozwiązań.

W praktyce stosuje się kilka głównych technik segmentacji, które różnią się zarówno podejściem, jak i typem analizowanych danych:

W procesie segmentacji można wykorzystać zarówno techniki ilościowe, jak i jakościowe. W przypadku badań jakościowych, segmentacja często opiera się na analizie wywiadów, obserwacji i tworzeniu map empatii. Segmentacja ilościowa opiera się z kolei na danych statystycznych – np. wynikach ankiet czy logów systemowych – i może być wspomagana przez metody analityczne, takie jak klasteryzacja.

Wybór odpowiedniej techniki zależy od rodzaju zbieranych danych, celów projektu oraz dostępnych zasobów. Często stosuje się podejście mieszane, łączące kilka technik w celu uzyskania pełniejszego obrazu użytkowników. W czasie szkoleń Cognity ten temat bardzo często budzi ożywione dyskusje między uczestnikami.

Synteza informacji i identyfikacja wzorców

Po zebraniu i analizie danych jakościowych kolejnym krokiem w procesie budowania person i scenariuszy UX jest ich synteza, czyli łączenie rozproszonych informacji w spójne, znaczące wzorce. Dzięki tej fazie możliwe jest wyłonienie wspólnych cech, potrzeb i zachowań użytkowników, które posłużą jako podstawa do dalszych etapów projektowania. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak przekształcać dane w angażujące narracje i tworzyć przekonujące prezentacje wyników, sprawdź nasz Kurs Data Storytelling z AI – Opanuj analizę danych i storytelling.

Na czym polega synteza danych?

Synteza informacji to proces przekształcania surowych danych w użyteczne spostrzeżenia. Obejmuje grupowanie wypowiedzi, obserwacji i wyników badań w zbiory tematyczne, które pozwalają zrozumieć motywacje, cele i bariery użytkowników. Często stosuje się tu techniki wizualne, takie jak:

• mapy empatii,
• diagramy pokrewieństwa (affinity diagrams),
• mapy podróży użytkownika (customer journey maps),
• matryce potrzeb i oczekiwań.

Identyfikacja wzorców

Identyfikacja wzorców polega na odnajdywaniu powtarzających się zachowań, frustracji oraz celów, które występują wśród różnych respondentów. To właśnie te wzorce będą podstawą do stworzenia archetypów użytkowników, czyli przyszłych person. Często stosuje się tu metody kategoryzacji oparte na wymiarach takich jak:

• częstotliwość użycia produktu,
• poziom zaawansowania technologicznego,
• motywacja działania,
• rola użytkownika w procesie decyzyjnym.

Porównanie: synteza vs. analiza

Przykład prostej syntezy

Załóżmy, że badania przyniosły dane o użytkownikach aplikacji fitness. Po pogrupowaniu wypowiedzi użytkowników możemy zauważyć, że:

• Osoby ćwiczące rano cenią szybki dostęp do planu treningowego bez zbędnego klikania.
• Nowi użytkownicy często czują się zagubieni w ustawieniach aplikacji.
• Zaawansowani użytkownicy chcą synchronizacji z urządzeniami typu smartwatch.

Takie powtarzające się tematy stanowią podstawę do dalszego opracowania person oraz scenariuszy, dopasowanych do realnych potrzeb odbiorców. Dla osób chcących pogłębić umiejętność opowiadania historii opartych na danych, pomocny może być Kurs Data Storytelling z AI – Opanuj analizę danych i storytelling.

Tworzenie realistycznych person

Realistyczne persony UX to fikcyjne, ale oparte na rzeczywistych danych reprezentacje kluczowych typów użytkowników produktu lub usługi. Ich celem jest wspieranie zespołów projektowych w podejmowaniu decyzji zorientowanych na użytkownika. W przeciwieństwie do person tworzonych intuicyjnie lub marketingowych archetypów, persony UX wynikają bezpośrednio ze zidentyfikowanych wzorców zachowań, motywacji i potrzeb.

Aby stworzyć realistyczną personę, nie wystarczy jedynie nadać jej imienia i zdjęcia. Kluczowe jest, aby każda persona:

• odzwierciedlała konkretne segmenty użytkowników na podstawie danych empirycznych,
• zawierała informacje, które mają wpływ na sposób korzystania z produktu (np. ograniczenia techniczne, cele, kontekst użycia),
• była użyteczna dla zespołu projektowego – czyli dostarczała wiedzy przydatnej w podejmowaniu decyzji projektowych.

Poniższa tabela przedstawia różnice między fikcyjną a realistyczną personą:

Podstawowe elementy dobrze zbudowanej persony to zazwyczaj:

• Imię, wiek, zawód – dla nadania realizmu i ułatwienia identyfikacji.
• Cele i potrzeby – co użytkownik chce osiągnąć.
• Frustracje i bariery – co utrudnia mu osiągnięcie celu.
• Motywacje – co napędza jego działania.
• Doświadczenia i kontekst użycia – gdzie, kiedy i jak korzysta z produktu.

W zależności od rodzaju produktu lub usługi, persony mogą mieć różny poziom szczegółowości. Niektóre zespoły korzystają z prostych kart person, inne tworzą bardziej rozbudowane profile, wzbogacone o cytaty z badań, zdjęcia czy mapy empatii.

Tworzenie realistycznych person jest istotnym krokiem w budowaniu empatii wobec użytkowników i przekładaniu danych na konkretne decyzje projektowe. W dalszej części procesu persony te stają się podstawą do opracowania scenariuszy użytkowania i ścieżek interakcji.

Projektowanie scenariuszy użytkowania

Scenariusze użytkowania stanowią kluczowy element w procesie projektowania doświadczeń użytkownika. Są to narracje opisujące, w jaki sposób konkretna persona korzysta z produktu lub usługi w określonym kontekście. Ich głównym celem jest ukazanie przebiegu interakcji, z uwzględnieniem motywacji użytkownika, jego celów, ograniczeń oraz środowiska działania.

W odróżnieniu od person, które skupiają się na charakterystyce użytkowników (ich potrzebach, postawach, celach i zachowaniach), scenariusze koncentrują się na dynamicznym przebiegu interakcji. Pokazują „historię” korzystania z rozwiązania – od momentu wystąpienia potrzeby, przez kolejne etapy działania, aż po osiągnięcie celu lub napotkanie przeszkód.

Scenariusze pełnią różne funkcje w procesie projektowym:

• Wizualizacja zachowań – pomagają zespołowi projektowemu zrozumieć kontekst użycia.
• Identyfikacja punktów krytycznych – umożliwiają wychwycenie potencjalnych problemów z użytecznością i barier w drodze użytkownika.
• Weryfikacja pomysłów projektowych – pozwalają testować, czy proponowane rozwiązania odpowiadają rzeczywistym potrzebom personas.

Projektowanie scenariuszy opiera się na wcześniej zgromadzonych danych o użytkownikach i ich zachowaniach. Kluczowe jest, by były one realistyczne i osadzone w konkretnych sytuacjach, a nie jedynie teoretycznymi opisami funkcji. Dobrze przygotowany scenariusz może posłużyć jako punkt wyjścia do tworzenia makiet, prototypów i testów użyteczności.

Zastosowanie person i scenariuszy w procesie projektowania

Persony i scenariusze użytkowania to dwa fundamentalne narzędzia, które wspierają projektowanie zorientowane na użytkownika. Choć często są stosowane razem, pełnią odmienne role i mają różne zastosowania na poszczególnych etapach procesu projektowego.

Persony reprezentują typowych użytkowników produktu lub usługi, bazując na rzeczywistych danych z badań. Ich głównym celem jest humanizacja danych demograficznych, potrzeb i motywacji użytkowników, dzięki czemu zespół projektowy może lepiej zrozumieć, dla kogo tworzy rozwiązanie. Persony pomagają w podejmowaniu decyzji projektowych, ustalaniu priorytetów funkcjonalności i dopasowaniu języka komunikacji do odbiorcy.

Scenariusze użytkowania, z kolei, opisują konkretne sytuacje, w których dana persona korzysta z produktu. Dzięki nim projektanci mogą rozważyć kontekst użycia, potrzeby i oczekiwania użytkownika w danym momencie. Scenariusze pozwalają również przewidywać potencjalne problemy i identyfikować punkty styku z produktem w realistyczny sposób.

W praktyce, zastosowanie person i scenariuszy ułatwia tworzenie empatycznych, funkcjonalnych interfejsów, które odpowiadają na rzeczywiste potrzeby użytkowników. Oba narzędzia są również nieocenione w komunikacji wewnętrznej – pomagają zespołom produktowym, programistycznym i marketingowym pracować z większym zrozumieniem i spójnością. Jeśli chcesz poznać więcej takich przykładów, zapraszamy na szkolenia Cognity, gdzie rozwijamy ten temat w praktyce.

Biblioteki sieciowe w Pythonie – tworzenie API, praca z HTTP i pobieranie danych 28 września 2025

LangChain w HR, sprzedaży i analizie danych – przykłady zastosowania AI 26 września 2025