Kiedy AI Act zacznie obowiązywać i co to oznacza dla Twojej organizacji?

Wprowadzenie do AI Act: Czym jest i dlaczego ma znaczenie

AI Act, czyli Akt o Sztucznej Inteligencji, to pierwsze na świecie kompleksowe rozporządzenie regulujące rozwój i stosowanie systemów sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej. Jego głównym celem jest zapewnienie, że AI rozwija się w sposób zgodny z wartościami unijnymi, takimi jak ochrona praw podstawowych, bezpieczeństwo oraz przejrzystość technologii.

Rosnąca obecność AI w codziennym życiu – od systemów rekomendacji w e-commerce, przez chatboty w obsłudze klienta, aż po zaawansowane algorytmy wykorzystywane w diagnozie medycznej czy analizie zachowań użytkowników – sprawia, że potrzeba regulacji staje się nieunikniona. AI Act klasyfikuje systemy AI według poziomu ryzyka, co pozwala dostosować wymagania prawne do potencjalnego wpływu danej technologii na ludzi i społeczeństwo.

Najważniejszym aspektem AI Act jest podejście oparte na ryzyku, dzielące zastosowania AI na cztery kategorie: minimalne ryzyko, ograniczone ryzyko, wysokie ryzyko i niedopuszczalne ryzyko. Dla organizacji oznacza to konieczność zidentyfikowania, w której kategorii znajduje się ich system AI oraz dostosowania się do konkretnych wymagań. Przykładowo, system rekomendacji treści w serwisie streamingowym może zostać uznany za system niskiego ryzyka, natomiast narzędzie rekrutacyjne wykorzystujące analizę wideo kandydatów – za wysokiego.

Znaczenie AI Act wykracza poza kwestie techniczne – to fundament prawny, który będzie określał ramy odpowiedzialnego wykorzystania AI w sektorze publicznym i prywatnym. Dla firm i instytucji oznacza to konieczność przeanalizowania używanych technologii, oceny ich wpływu na użytkowników oraz wdrożenia odpowiednich zabezpieczeń organizacyjnych i technicznych.

Wdrożenie AI Act będzie miało istotny wpływ na sposób projektowania, wdrażania i nadzorowania systemów AI w całej Europie. Zarówno korporacje, jak i startupy czy instytucje publiczne, będą musiały zrozumieć nowe obowiązki i przygotować się na zmiany, które wejdą w życie w najbliższych latach.

AI Act – kiedy wchodzi w życie: Kluczowe daty i terminy

Rozporządzenie o sztucznej inteligencji, znane jako AI Act, zostało przyjęte przez instytucje Unii Europejskiej w 2024 roku i zapoczątkowuje nową erę regulacji dla systemów AI w Europie. Choć dokument został formalnie uchwalony, jego pełne wdrożenie będzie przebiegać etapami, aby umożliwić organizacjom dostosowanie się do nowych wymogów.

Publikacja i wejście w życie: AI Act został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w czerwcu 2024 roku. Zgodnie z procedurą legislacyjną, rozporządzenie wchodzi w życie 20 dni po publikacji i zaczyna obowiązywać po 24 miesiącach – w praktyce oznacza to początek 2026 roku jako główny termin stosowania większości przepisów.

Wyjątki i wcześniejsze obowiązywanie niektórych przepisów: Należy jednak podkreślić, że niektóre zapisy wejdą w życie szybciej. Przykładowo, przepisy dotyczące zakazanych praktyk w systemach AI mogą zacząć obowiązywać już po 6 miesiącach od wejścia w życie aktu, a obowiązki dla tzw. systemów wysokiego ryzyka będą miały zastosowanie po 24 miesiącach. To oznacza, że pierwsze wymogi mogą stać się obowiązujące już pod koniec 2024 roku.

Wpływ na organizacje: Harmonogram wdrażania AI Act ma kluczowe znaczenie dla organizacji korzystających z technologii AI. Pozwoli to firmom i instytucjom publicznym na zaplanowanie dostosowań prawnych, technicznych i organizacyjnych, zanim pełne obowiązki staną się wiążące. Warto więc już teraz zapoznać się z kalendarzem wdrażania i przygotować harmonogram działań dostosowawczych.

W kolejnych miesiącach Komisja Europejska będzie również publikować akty wykonawcze i wytyczne interpretacyjne, które pomogą w zrozumieniu konkretnych wymogów i terminów.

Okresy przejściowe i etapy wdrażania przepisów

AI Act, jako pierwsze kompleksowe rozporządzenie dotyczące sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej, przewiduje szereg etapów wdrażania, które mają na celu umożliwienie organizacjom odpowiedniego przygotowania się do nowych obowiązków. Kluczowe znaczenie mają tutaj okresy przejściowe, które różnią się w zależności od kategorii systemów AI oraz stopnia ryzyka, jakie generują. Aby lepiej przygotować się na nadchodzące zmiany, warto rozważyć udział w Kursie AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki, który kompleksowo omawia obowiązki wynikające z przepisów.

Etapy wdrażania

Rozporządzenie przewiduje wdrożenie przepisów w kilku etapach, uzależnionych od klasyfikacji systemów AI:

• Zakazane systemy AI – obowiązek natychmiastowego wycofania z rynku po upływie 6 miesięcy od wejścia w życie przepisów.
• Systemy wysokiego ryzyka – 24 miesiące na dostosowanie się do wymagań technicznych, dokumentacyjnych i organizacyjnych.
• Systemy ograniczonego ryzyka – obowiązki informacyjne zaczynają obowiązywać po 12 miesiącach.
• Systemy minimalnego ryzyka – niewielkie lub żadne zmiany w stosunku do obecnych praktyk.

Przykładowe terminy wdrożenia

Wdrożenie krok po kroku

Organizacje będą musiały przejść przez następujące fazy:

• Identyfikacja – klasyfikacja wykorzystywanych systemów AI według poziomu ryzyka.
• Ocena zgodności – analiza zgodności z wymaganiami AI Act i zaplanowanie działań dostosowawczych.
• Implementacja – techniczne i organizacyjne wdrożenie zmian.

Przykład kodu wspierającego klasyfikację

Oto uproszczony przykład kodu w Pythonie, który może wspomóc analizę stopnia ryzyka systemu AI na podstawie kategorii zastosowania:

def classify_ai_system(application_area):
    high_risk_areas = ['zdrowie', 'finanse', 'rekrutacja', 'sądownictwo']
    if application_area in high_risk_areas:
        return "wysokie ryzyko"
    elif application_area == 'rozrywka':
        return "niskie ryzyko"
    else:
        return "ograniczone ryzyko"

print(classify_ai_system('finanse'))  # wynik: wysokie ryzyko

Choć to uproszczenie, ilustruje potrzebę wdrożenia narzędzi wspomagających proces oceny zgodności.

Obowiązki organizacji wynikające z AI Act 2025

AI Act 2025 wprowadza jednolity system regulacji dla sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej, nakładając konkretne obowiązki na organizacje wdrażające, rozwijające i udostępniające systemy AI. Zakres zobowiązań zależy od poziomu ryzyka przypisanego danemu systemowi, co pozwala dostosować wymagania do potencjalnego wpływu technologii na użytkowników i społeczeństwo.

Podstawowe klasyfikacje systemów AI

Główne obowiązki organizacji są powiązane z kategorią ryzyka, do której przypisany zostanie system AI:

Kluczowe obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka

Organizacje tworzące lub wdrażające systemy zaklasyfikowane jako wysokiego ryzyka muszą spełnić szereg obowiązków, w tym:

• Wdrożenie systemów zarządzania jakością i ryzykiem
• Przygotowanie i utrzymanie dokumentacji technicznej
• Zapewnienie transparentności i wyjaśnialności działania AI
• Rejestracja systemu w publicznym rejestrze UE
• Monitorowanie działania systemu po jego wdrożeniu

Przykład implementacji identyfikacji użytkownika w systemie wysokiego ryzyka

def get_user_consent(user_input):
    if "yes" in user_input.lower():
        return True
    raise ValueError("User consent not provided. Operation aborted.")

# Użycie systemu AI tylko po uzyskaniu zgody
consent = get_user_consent(input("Do you consent to AI-based assessment? (yes/no): "))

Nowe obowiązki dla dostawców modeli ogólnego przeznaczenia

AI Act 2025 po raz pierwszy obejmuje tzw. modele ogólnego przeznaczenia (np. duże modele językowe), wymagając od dostawców:

• Publikowania dokumentacji technicznej i opisów szkoleniowych danych
• Przestrzegania zasad ochrony praw autorskich
• Zarządzania ryzykiem związanym z dezinformacją i uprzedzeniami

Niezależnie od wielkości organizacji, każda jednostka stosująca AI w sposób objęty regulacjami będzie musiała dostosować swoje procesy i narzędzia do nowych przepisów.

Sankcje za nieprzestrzeganie przepisów AI Act

AI Act wprowadza jednolity system sankcji w całej Unii Europejskiej, mający na celu zapewnienie skutecznego egzekwowania przepisów dotyczących systemów sztucznej inteligencji. Niezastosowanie się do nowych regulacji może skutkować dotkliwymi karami finansowymi oraz ograniczeniami w zakresie kontynuowania działalności związanej z AI. Ustawodawca unijny przyjął podejście wzorowane na RODO, co oznacza, że wysokość grzywien uzależniona jest od rodzaju naruszenia i wielkości organizacji.

Rodzaje naruszeń i możliwe sankcje

Wysokość kary zależy od stopnia naruszenia, charakteru działalności, a także działań naprawczych podjętych przez organizację. W przypadkach szczególnych, poza sankcjami finansowymi, organy nadzoru mogą również nakazać zawieszenie lub całkowite wycofanie systemu AI z rynku.

Dodatkowe konsekwencje

• Naruszenie reputacji: Publiczne ogłoszenia decyzji o nałożeniu kary mogą wpłynąć na wizerunek organizacji.
• Rygorystyczne kontrole: Firmy łamiące przepisy mogą podlegać częstszym audytom i inspekcjom.
• Ograniczenia operacyjne: Możliwe są zakazy prowadzenia określonych działań z wykorzystaniem AI do czasu dostosowania się do przepisów.

Przykładowo, jeśli firma wdraża system do analizy CV bez wymaganej dokumentacji zgodności, może zostać nałożona kara finansowa, a sam system – tymczasowo zablokowany:

// Przykład uproszczony - brak oceny ryzyka
const aiSystem = new RecruitmentAI();
aiSystem.deploy(); // brak dokumentacji zgodności, naruszenie AI Act

Zrozumienie zakresu sankcji oraz potencjalnych konsekwencji jest kluczowe dla każdej organizacji, która planuje rozwój lub wdrażanie rozwiązań opartych na AI na rynku UE. W celu lepszego przygotowania się do nowych obowiązków warto rozważyć udział w Kursie Compliance i bezpieczeństwo danych w organizacji, który kompleksowo omawia tematykę zgodności i bezpieczeństwa w kontekście regulacji takich jak AI Act.

Jak przygotować organizację na nadchodzące kontrole

Wraz z wejściem w życie AI Act, organizacje stosujące systemy sztucznej inteligencji będą podlegać nowym obowiązkom regulacyjnym i kontrolom ze strony odpowiednich organów nadzorczych. Przygotowanie do takich kontroli nie powinno ograniczać się jedynie do działań ad hoc – powinno to być strategiczne podejście obejmujące zarówno aspekty techniczne, jak i organizacyjne.

1. Audyt systemów AI już teraz

Pierwszym krokiem jest przeprowadzenie wewnętrznego przeglądu wszystkich systemów wykorzystujących AI. Ważne jest, aby zidentyfikować, które z nich mogą zostać zakwalifikowane jako systemy wysokiego ryzyka, zgodnie z AI Act. W tym celu warto opracować rejestr wszystkich wdrożonych narzędzi i przypisać im odpowiednie kategorie ryzyka.

• Niskie ryzyko – chatboty, systemy rekomendacji treści
• Średnie ryzyko – systemy wspomagające decyzje, np. scoring kredytowy
• Wysokie ryzyko – AI stosowane w rekrutacji, edukacji, czy opiece zdrowotnej

2. Dokumentacja techniczna i zgodności

Podstawą udanej kontroli będzie kompletna i aktualna dokumentacja techniczna. Należy przygotować m.in.:

• opisy danych treningowych, ich źródła i metody przetwarzania,
• opis modelu i jego przeznaczenia,
• ocenę wpływu systemu AI na prawa podstawowe,
• politykę aktualizacji i monitorowania działania modelu.

Dokumentacja ta powinna być dostępna w formacie umożliwiającym szybki przegląd przez audytorów. Przykład fragmentu dokumentacji w formacie JSON:

{
  "model_name": "RekrutAI_v1",
  "training_data": "CVs_2022_cleaned.csv",
  "intended_use": "automatyczna preselekcja kandydatów",
  "risk_level": "wysokie",
  "fairness_evaluation": "przeprowadzona - brak znaczących odchyleń dla płci i wieku"
}

3. Zbudowanie zespołu ds. zgodności AI

Organizacje powinny wyznaczyć osoby odpowiedzialne za zgodność systemów AI z przepisami. Mogą to być członkowie istniejącego zespołu ds. ochrony danych lub nowa rola, np. AI Compliance Officer. Kluczowe kompetencje to znajomość AI Act, umiejętność audytowania modeli i rozumienie zagadnień etycznych w AI.

4. Szkolenia i uświadamianie personelu

Warto zadbać o to, by pracownicy – szczególnie z działów IT, HR i prawnego – rozumieli podstawowe założenia AI Act i wiedzieli, jak ich działania mogą wpływać na zgodność organizacji. Szkolenia wewnętrzne lub udział w kursach zewnętrznych mogą pomóc zminimalizować ryzyko nieświadomego naruszenia przepisów.

5. Symulacje kontroli i gotowość na audyt

Przeprowadzenie próbnych kontroli wewnętrznych (tzw. audytów zerowych) pozwala ocenić bieżący poziom zgodności i zidentyfikować obszary wymagające poprawy. Warto również przygotować standardowe procedury reagowania na wezwania do kontroli, w tym listę wymaganych dokumentów i osób odpowiedzialnych za ich udostępnienie.

Odpowiednie przygotowanie organizacji zwiększa nie tylko szanse na pozytywne przejście kontroli, ale także buduje zaufanie interesariuszy i klientów do transparentności działań związanych ze sztuczną inteligencją.

Najczęstsze wyzwania i jak ich unikać

Wdrożenie przepisów AI Act może być dla wielu organizacji sporym wyzwaniem, zwłaszcza na tle dynamicznego rozwoju technologii sztucznej inteligencji. Zrozumienie, które wymagania dotyczą konkretnych systemów, oraz odpowiednie dostosowanie procesów operacyjnych i prawnych to tylko niektóre z kluczowych zadań. Poniżej przedstawiamy najczęstsze trudności, na jakie mogą natknąć się firmy, oraz sposoby, jak im skutecznie zapobiegać.

• Niejasna klasyfikacja systemu AI według poziomu ryzyka
  

  Jednym z pierwszych problemów jest przypisanie systemu sztucznej inteligencji do odpowiedniej kategorii ryzyka (minimalne, ograniczone, wysokie lub niedopuszczalne). Błędna klasyfikacja może prowadzić do niewłaściwego poziomu nadzoru i zwiększać ryzyko sankcji. Warto przeprowadzić szczegółowy audyt funkcjonalności systemu i skorzystać z pomocy ekspertów ds. compliance.

• Brak wewnętrznych kompetencji w zakresie AI i regulacji
  

  Wiele organizacji nie posiada jeszcze odpowiednich struktur czy zespołów zajmujących się zgodnością działań z AI Act. Problem ten można rozwiązać poprzez szkolenia dla pracowników oraz tworzenie interdyscyplinarnych zespołów łączących wiedzę technologiczną, prawną i etyczną.

• Trudności w dokumentowaniu i monitorowaniu systemów AI
  

  Jednym z wymogów AI Act jest prowadzenie dokładnej dokumentacji dotyczącej działania systemów wysokiego ryzyka, w tym schematów decyzyjnych i źródeł danych. To może być trudne, szczególnie w przypadku złożonych modeli. Kluczem jest wczesne wdrożenie narzędzi do monitoringu i zarządzania cyklem życia modeli.

• Nieodpowiednie zarządzanie danymi treningowymi
  

  Zgodność z AI Act wymaga, aby dane wykorzystywane do trenowania modeli były odpowiednie, reprezentatywne i wolne od uprzedzeń. Organizacje często nie posiadają dostatecznych procedur do weryfikacji jakości danych – warto zatem wprowadzić kontrole jakości oraz mechanizmy anonimizacji i równoważenia zbiorów danych.

• Niedostosowanie istniejących procesów do nowych obowiązków
  

  AI Act może wymagać zmian w strukturach organizacyjnych, procesach decyzyjnych i politykach wewnętrznych. Odkładanie tych działań w czasie prowadzi do kumulacji ryzyk. Najlepszą praktyką jest przyjęcie podejścia projektowego, które etapami wprowadza zmiany i umożliwia ich kontrolę.

Wczesne rozpoznanie tych wyzwań i podjęcie odpowiednich działań prewencyjnych może znacząco zmniejszyć ryzyko niezgodności i zapewnić płynne dostosowanie się do nowych regulacji.

Wprowadzenie do AI Act: Czym jest i dlaczego ma znaczenie

AI Act to pierwsze kompleksowe rozporządzenie Unii Europejskiej regulujące zastosowanie sztucznej inteligencji. Jego głównym celem jest zapewnienie, że systemy AI rozwijane i wdrażane w UE są bezpieczne, przejrzyste oraz zgodne z podstawowymi prawami człowieka. Akt ten wprowadza ramy prawne dla różnych zastosowań AI w zależności od poziomu ryzyka, jakie niosą dla obywateli i instytucji.

W praktyce oznacza to, że każda organizacja korzystająca z systemów opartych na AI – niezależnie od branży – będzie musiała dostosować się do nowych wymogów. Zakres obowiązków będzie różny w zależności od tego, czy firma rozwija, wdraża, czy tylko korzysta z takich technologii.

AI Act klasyfikuje systemy sztucznej inteligencji według stopnia ryzyka: od niedopuszczalnych, przez wysokiego ryzyka, aż po systemy o ograniczonym lub minimalnym ryzyku. W zależności od tej klasyfikacji różnić się będą wymagania dotyczące dokumentacji, oceny zgodności, przejrzystości działania oraz obowiązków informacyjnych wobec użytkowników.

Dla organizacji działających w UE – lub oferujących produkty i usługi wykorzystujące AI na jej terenie – AI Act oznacza konieczność strategicznego podejścia do projektowania, testowania i wdrażania systemów sztucznej inteligencji. Już teraz warto zrozumieć, jakie typy AI stosujesz w swojej firmie i jak mogą one zostać zakwalifikowane zgodnie z nowym prawem.

Pomimo że AI Act nie zakazuje stosowania sztucznej inteligencji, ustala wyraźne granice jej użycia w sposób, który może mieć istotny wpływ na sposób prowadzenia działalności – zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

5 powodów, dla których warto przejść na Snowflake w swojej firmie 09 czerwca 2025

Zoom w edukacji i rozwoju – narzędzia wspierające trenera online 07 czerwca 2025