NIS 2: co każda organizacja musi wiedzieć do 2024/2025 roku?

Wprowadzenie do dyrektywy NIS 2

Dyrektywa NIS 2 (skrót od Network and Information Security Directive) to zaktualizowana wersja unijnej regulacji mającej na celu podniesienie poziomu cyberbezpieczeństwa w krajach członkowskich UE. Nowa dyrektywa, przyjęta przez Parlament Europejski w styczniu 2023 roku, zastępuje wcześniejszą dyrektywę NIS z 2016 roku i wprowadza znacznie szerszy zakres obowiązków oraz surowsze wymagania dla organizacji działających w kluczowych sektorach gospodarki.

Jednym z głównych powodów wprowadzenia NIS 2 była potrzeba dostosowania przepisów do rosnącej skali i złożoności zagrożeń cyfrowych, które mogą destabilizować funkcjonowanie infrastruktury krytycznej, usług publicznych oraz kluczowych łańcuchów dostaw. Dyrektywa określa minimalne wymagania dotyczące bezpieczeństwa systemów informatycznych, zarządzania incydentami oraz współpracy międzynarodowej w zakresie reagowania na cyberzagrożenia.

W porównaniu do swojego poprzednika, NIS 2:

• obowiązuje szerszy krąg podmiotów, w tym średnie i duże przedsiębiorstwa z większej liczby sektorów,
• wprowadza jednolite kryteria klasyfikacji organizacji objętych dyrektywą,
• nakłada bardziej precyzyjne wymagania w zakresie zarządzania ryzykiem i raportowania incydentów,
• przewiduje sankcje administracyjne za nieprzestrzeganie przepisów.

Dyrektywa stanowi istotny krok w kierunku budowania odporności cyfrowej w całej Unii Europejskiej. Termin implementacji przepisów NIS 2 w krajach członkowskich upływa w październiku 2024 roku, co oznacza, że organizacje powinny już teraz rozpocząć przygotowania do wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych.

Zakres zastosowania i podmioty objęte regulacjami

Dyrektywa NIS 2 znacząco rozszerza zakres podmiotów objętych przepisami dotyczącymi cyberbezpieczeństwa w porównaniu z pierwotną dyrektywą NIS. Nowe regulacje mają na celu objęcie większej liczby organizacji, których działalność ma kluczowe znaczenie dla utrzymania funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa.

W odróżnieniu od wcześniejszej dyrektywy, NIS 2 nie ogranicza się jedynie do operatorów usług kluczowych i dostawców usług cyfrowych. Nowe przepisy dotyczą zarówno dużych, jak i średnich przedsiębiorstw działających w sektorach uznanych za istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa cyfrowego. Oznacza to, że wiele organizacji, które wcześniej nie były objęte obowiązkami wynikającymi z regulacji NIS, teraz będą musiały spełnić nowe wymagania.

Dyrektywa wprowadza podział na dwa główne typy podmiotów:

• Podmioty kluczowe – obejmujące organizacje świadczące usługi o szczególnym znaczeniu dla funkcjonowania podstawowych usług publicznych i infrastruktury krytycznej.
• Podmioty ważne – obejmujące podmioty, które nie należą do grupy kluczowych, ale których działalność nadal ma istotny wpływ na bezpieczeństwo i funkcjonowanie określonych sektorów.

W praktyce oznacza to, że regulacjami objęte będą podmioty z różnych branż, w tym m.in. z sektora energetycznego, transportowego, ochrony zdrowia, technologii informacyjno-komunikacyjnych, a także dostawcy usług cyfrowych i infrastruktury IT. Co istotne, dyrektywa ma zastosowanie również do wielu podmiotów prywatnych, nie tylko instytucji publicznych.

Podczas szkoleń Cognity ten temat wraca regularnie – dlatego zdecydowaliśmy się go omówić również tutaj.

Organizacje będą identyfikowane na podstawie wielkości, znaczenia operacyjnego oraz wpływu na bezpieczeństwo sektora, w którym działają. Obowiązki wynikające z NIS 2 będą więc dotyczyć znacznie szerszego kręgu podmiotów niż miało to miejsce w przypadku pierwszej wersji dyrektywy.

Nowe obowiązki dla organizacji

Dyrektywa NIS 2 znacząco rozszerza zakres obowiązków, jakie muszą spełnić organizacje w celu zwiększenia poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych w Unii Europejskiej. W porównaniu do pierwotnej dyrektywy NIS z 2016 roku, nowe przepisy kładą większy nacisk na zarządzanie ryzykiem, odpowiedzialność kadry zarządzającej oraz obowiązki sprawozdawcze.

Do kluczowych zmian należą:

• Obowiązkowe zarządzanie ryzykiem bezpieczeństwa IT – organizacje muszą wdrożyć odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, zapewniające ciągłość działania i odporność na incydenty cybernetyczne.
• Zgłaszanie incydentów – podmioty objęte dyrektywą będą zobowiązane do zgłaszania poważnych incydentów bezpieczeństwa w ciągu 24 godzin od ich wykrycia.
• Odpowiedzialność zarządu – członkowie kierownictwa wyższego szczebla będą prawnie odpowiedzialni za nadzór nad wdrożeniem i utrzymaniem środków cyberbezpieczeństwa.
• Audyt i dokumentacja – organizacje będą musiały prowadzić szczegółową dokumentację działań związanych z bezpieczeństwem oraz poddawać się okresowym audytom zgodności.
• Współpraca transgraniczna – firmy działające w więcej niż jednym kraju UE zostaną objęte dodatkowymi obowiązkami współpracy z krajowymi CSIRT-ami i innymi organami nadzorczymi.

Dla lepszego zobrazowania, poniższa tabela pokazuje kluczowe różnice między NIS a NIS 2:

NIS 2 wprowadza także mechanizmy egzekwowania przepisów, w tym możliwość nakładania kar finansowych za brak zgodności. W związku z tym organizacje muszą przygotować się na większe zaangażowanie wewnętrznych struktur odpowiedzialnych za bezpieczeństwo IT oraz aktualizację dotychczasowych procedur i polityk. Aby skutecznie przygotować swoją organizację na nowe wymagania, warto rozważyć udział w Kursie NIS 2 – wymagania, obowiązki i praktyczne wdrożenie w organizacji.

Branże i sektory krytyczne objęte dyrektywą

Dyrektywa NIS 2 znacząco rozszerza katalog sektorów i branż uznanych za krytyczne dla funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa. W porównaniu z wcześniejszą dyrektywą NIS, nowa wersja uwzględnia znacznie szerszy zakres podmiotów oraz wprowadza jednolite kryteria klasyfikacji organizacji w krajach UE.

Podmioty objęte NIS 2 zostały podzielone na dwie główne kategorie:

• Podmioty kluczowe (essential entities) – których działalność ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania krytycznych funkcji społecznych lub gospodarczych.
• Podmioty ważne (important entities) – które, mimo mniejszego strategicznego znaczenia, również odgrywają istotną rolę w cyberbezpieczeństwie sektora lub łańcucha dostaw.

Do branż i sektorów objętych dyrektywą należą m.in.:

Warto zauważyć, że do sektora objętego NIS 2 mogą zostać włączone również podmioty prywatne, jeżeli ich działalność uznawana jest za kluczową z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa i społeczeństwa. Klasyfikacja opiera się nie tylko na rodzaju działalności, ale także na wielkości organizacji i jej znaczeniu dla gospodarki.

Dzięki nowemu podejściu dyrektywa obejmuje także branże, które wcześniej nie były formalnie włączone do regulacji NIS, jak np. produkcję niektórych wyrobów cyfrowych czy usługi pocztowe i kurierskie. Na warsztatach Cognity wiele osób dopiero pierwszy raz zauważa, jak bardzo to zagadnienie wpływa na ich efektywność.

Wymogi dotyczące cyberbezpieczeństwa i zarządzania ryzykiem

Dyrektywa NIS 2 znacząco podnosi poprzeczkę w zakresie wymagań dotyczących cyberbezpieczeństwa oraz zarządzania ryzykiem w organizacjach działających na terenie Unii Europejskiej. W porównaniu do poprzedniej dyrektywy NIS, nowe przepisy są znacznie bardziej precyzyjne i obejmują szerszy zakres obowiązków, których celem jest zwiększenie odporności systemów informacyjnych na incydenty bezpieczeństwa.

Organizacje objęte dyrektywą muszą opracować, wdrożyć i stale utrzymywać kompleksowe środki zarządzania ryzykiem w zakresie bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych. Wymogi te obejmują zarówno aspekty techniczne, jak i organizacyjne. Poniżej przedstawiono główne obszary, które wymagają szczególnej uwagi:

• Ocena ryzyka i analiza zagrożeń: Organizacje zobowiązane są do regularnego przeprowadzania analiz ryzyka oraz identyfikacji potencjalnych zagrożeń dla systemów informacyjnych.
• Polityki i procedury bezpieczeństwa: Wymagane jest wdrożenie formalnych polityk bezpieczeństwa oraz procedur reagowania na incydenty.
• Zarządzanie incydentami: NIS 2 nakłada obowiązek zgłaszania istotnych incydentów w określonym terminie oraz prowadzenia dokumentacji działań naprawczych.
• Ciągłość działania i odzyskiwanie po awarii: Organizacje muszą zapewnić, że posiadają plany ciągłości działania oraz mechanizmy odzyskiwania danych i usług.
• Zarządzanie łańcuchem dostaw: Nowym elementem jest obowiązek oceny bezpieczeństwa także u dostawców i podwykonawców, których działania mogą wpływać na bezpieczeństwo organizacji.

Dla lepszego zrozumienia różnic między NIS a NIS 2 w kontekście zarządzania ryzykiem, poniżej znajduje się uproszczona tabela porównawcza:

Podsumowując, dyrektywa NIS 2 kładzie silny nacisk na proaktywne podejście do bezpieczeństwa informacji, obejmujące nie tylko infrastrukturę IT, ale także procesy zarządzania i współpracę z otoczeniem biznesowym. Organizacje muszą zintegrować zarządzanie ryzykiem z codziennym funkcjonowaniem, traktując je jako stały element strategii operacyjnej. Dla osób odpowiedzialnych za wdrażanie wymagań NIS 2 pomocny może być Kurs Bezpieczeństwo IT - zarządzanie ochroną systemów IT, który kompleksowo omawia tematykę zgodności i praktyki zabezpieczeń.

Konsekwencje braku zgodności z NIS 2

Dyrektywa NIS 2 (Network and Information Security Directive 2) znacząco zaostrza podejście do egzekwowania przepisów w zakresie cyberbezpieczeństwa. Organizacje, które nie dostosują się do wymagań dyrektywy, narażają się na poważne konsekwencje – zarówno prawne, jak i operacyjne.

Sankcje administracyjne i finansowe

Brak zgodności z NIS 2 może prowadzić do:

• Wysokich kar finansowych – dyrektywa wprowadza kary administracyjne, które mogą sięgać nawet 10 milionów euro lub 2% globalnego rocznego obrotu przedsiębiorstwa (w zależności od tego, która wartość jest wyższa).
• Odpowiedzialności członków kierownictwa – w niektórych przypadkach NIS 2 przewiduje osobistą odpowiedzialność członków zarządu za niedopełnienie obowiązków w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego.
• Nakazy korekcyjne – organy nadzoru mogą wymagać natychmiastowego wdrożenia określonych środków zaradczych lub ograniczyć działalność organizacji w przypadku wykrycia poważnych nieprawidłowości.

Utrata reputacji i zaufania

Poza sankcjami finansowymi, brak zgodności z NIS 2 wiąże się z ryzykiem:

• Publicznego ujawnienia incydentu – organizacje mogą zostać zobowiązane do powiadomienia klientów, partnerów oraz mediów o wystąpieniu incydentów naruszających bezpieczeństwo.
• Utraty zaufania klientów – incydenty mogą wpłynąć na wizerunek marki i spowodować odpływ klientów lub partnerów handlowych.

Przerwy w działalności

Nieprzestrzeganie wymogów może skutkować:

• Naruszeniem ciągłości działania – organizacje nieprzygotowane na cyberzagrożenia mogą doświadczyć poważnych zakłóceń operacyjnych.
• Dodatkowymi kosztami naprawczymi – nie tylko w postaci grzywien, ale też w związku z przywracaniem systemów do działania i reagowaniem na kryzysy.

Porównanie skutków zgodności i jej braku

W kontekście rosnącej liczby zagrożeń cybernetycznych oraz wymogów prawnych, konsekwencje nieprzestrzegania dyrektywy NIS 2 mogą znacząco wpłynąć na funkcjonowanie każdej organizacji – nie tylko finansowo, ale także strategicznie.

Kroki przygotowawcze dla organizacji

Wejście w życie dyrektywy NIS 2 wymaga od organizacji podjęcia konkretnych działań przygotowawczych, które zapewnią zgodność z nowymi przepisami i ograniczą ryzyko związane z cyberzagrożeniami. Poniżej przedstawiamy kluczowe kroki, które warto rozważyć już teraz.

• Analiza statusu organizacji – pierwszym krokiem jest określenie, czy dana organizacja podlega pod NIS 2 oraz w jakiej kategorii się znajduje (np. podmiot kluczowy lub ważny). Pomaga to zidentyfikować zakres obowiązków wynikających z regulacji.
• Ocena obecnych praktyk w zakresie cyberbezpieczeństwa – organizacje powinny przeprowadzić audyt istniejących systemów bezpieczeństwa, procedur reagowania na incydenty oraz mechanizmów zarządzania ryzykiem.
• Przygotowanie planu dostosowania – na podstawie wyników audytu należy opracować harmonogram działań dostosowawczych, uwzględniający wdrożenie wymaganych procedur, polityk i technologii.
• Szkolenie personelu – należy zaplanować programy edukacyjne i szkoleniowe, które zwiększą świadomość pracowników w zakresie bezpieczeństwa informacji i ich odpowiedzialności zgodnie z NIS 2.
• Współpraca z partnerami i dostawcami – ważne jest, aby uwzględnić także łańcuch dostaw i zapewnić, że partnerzy organizacji są przygotowani do spełnienia wymogów bezpieczeństwa.
• Monitorowanie zmian legislacyjnych – organizacje powinny śledzić krajowe akty prawne wdrażające NIS 2 oraz wytyczne odpowiednich organów nadzorczych, aby być na bieżąco z wymaganiami formalnymi.

Rozpoczęcie działań przygotowawczych z odpowiednim wyprzedzeniem pozwoli organizacjom nie tylko uniknąć potencjalnych kar, ale również zwiększyć odporność na rosnące zagrożenia cyfrowe.

Podsumowanie i dalsze działania

Dyrektywa NIS 2 stanowi istotny krok naprzód w zakresie zwiększenia poziomu cyberbezpieczeństwa w Unii Europejskiej. Jej celem jest nie tylko ujednolicenie wymagań wobec państw członkowskich, ale przede wszystkim zapewnienie wyższego poziomu odporności na zagrożenia cyfrowe w całym sektorze publicznym i prywatnym. Nowe regulacje znacznie rozszerzają zakres podmiotów objętych obowiązkami, zwiększają odpowiedzialność kadry zarządzającej oraz kładą nacisk na aktywne zarządzanie ryzykiem i gotowość na incydenty.

Organizacje działające w sektorach uznanych za krytyczne muszą przygotować się na zmiany, które obejmują zarówno aspekty techniczne, jak i proceduralne w obszarze bezpieczeństwa informacji. Kluczowe będzie nie tylko wdrożenie odpowiednich środków ochrony, ale też zrozumienie nowych obowiązków sprawozdawczych i sankcji za ich niedopełnienie.

W nadchodzących miesiącach organizacje powinny skoncentrować się na analizie swojej zgodności z nowymi wymogami, ocenie ryzyka oraz budowaniu kultury cyberbezpieczeństwa na wszystkich poziomach. Im wcześniej podejmą działania przygotowawcze, tym większe będą miały szanse na sprawne i skuteczne dostosowanie się do wymagań NIS 2. Jeśli ten temat jest dla Ciebie ważny – w Cognity pokazujemy, jak przełożyć go na praktyczne działania.

Automatyzacja analizy danych w Power BI z pomocą Copilota i DAX 12 sierpnia 2025

Technologie i frameworki do budowy agentów 10 sierpnia 2025