Rola szkoleń pracowników w spełnieniu wymogów dyrektywy NIS 2

Wprowadzenie do dyrektywy NIS 2 i jej znaczenia dla organizacji

Dyrektywa NIS 2 (Network and Information Security Directive 2), przyjęta przez Unię Europejską w 2022 roku, jest rozszerzeniem i aktualizacją wcześniejszej dyrektywy NIS z 2016 roku. Jej głównym celem jest zwiększenie odporności cyfrowej w państwach członkowskich poprzez wzmocnienie poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych w kluczowych sektorach gospodarki.

Nowe regulacje wprowadzone przez NIS 2 zobowiązują znacznie szerszy zakres podmiotów do wdrażania odpowiednich środków bezpieczeństwa oraz raportowania incydentów. Dyrektywa obejmuje nie tylko sektor energetyczny, transportowy czy zdrowotny, ale również podmioty z sektora cyfrowego, wodociągowego, produkcyjnego oraz publicznego. Wprowadza również bardziej precyzyjne wymagania dotyczące zarządzania ryzykiem i odpowiedzialności kadry kierowniczej.

Dla organizacji oznacza to konieczność nie tylko wdrożenia odpowiednich technologii zabezpieczających, ale również budowania kultury cyberbezpieczeństwa, w której kluczowym elementem są odpowiednio przeszkoleni pracownicy. Dyrektywa kładzie bowiem nacisk na ludzki aspekt bezpieczeństwa, uznając go za jeden z głównych czynników wpływających na skuteczne zapobieganie i reagowanie na cyberzagrożenia.

Zgodność z NIS 2 nie jest wyłącznie kwestią technologiczną – to również proces organizacyjny, który wymaga zaangażowania wszystkich szczebli zarządzania oraz pracowników operacyjnych. Odpowiednie przygotowanie kadry poprzez szkolenia staje się zatem nieodzownym elementem spełnienia wymogów dyrektywy i minimalizacji ryzyka operacyjnego.

Rola pracowników w zapewnianiu zgodności z NIS 2

Dyrektywa NIS 2 (Network and Information Security Directive 2) znacząco rozszerza zakres odpowiedzialności organizacji w zakresie cyberbezpieczeństwa. Choć jej zapisy koncentrują się na strukturach zarządzania, procedurach i technologiach zabezpieczających, to kluczowym elementem skutecznego wdrożenia przepisów jest aktywna rola samych pracowników.

Każdy pracownik, niezależnie od zajmowanego stanowiska, stanowi istotne ogniwo w łańcuchu bezpieczeństwa cyfrowego. Ochrona systemów informacyjnych nie opiera się wyłącznie na rozwiązaniach technicznych — równie ważna jest umiejętność właściwego reagowania na potencjalne zagrożenia, rozpoznawania prób ataków oraz przestrzegania wewnętrznych procedur bezpieczeństwa.

W kontekście NIS 2 rola pracowników polega na:

• Świadomym uczestnictwie – rozumienie podstawowych zasad bezpieczeństwa cyfrowego i świadomość konsekwencji zaniedbań.
• Reagowaniu na incydenty – sygnalizowanie podejrzanej aktywności, błędów systemowych czy prób phishingu do odpowiednich działów.
• Codziennym stosowaniu dobrych praktyk – np. zarządzaniu hasłami, zabezpieczaniu urządzeń końcowych czy unikaniu nieautoryzowanych aplikacji.
• Współpracy przy wdrażaniu polityk bezpieczeństwa – udział w szkoleniach, testach i audytach prowadzonych w ramach dostosowywania organizacji do wymogów NIS 2.

Odpowiednie przygotowanie personelu staje się więc nie tylko elementem profilaktyki, ale i wymogiem formalnym. W kulturze organizacyjnej, która wspiera bezpieczeństwo informacji, każdy pracownik ma wpływ na poziom zgodności z dyrektywą, a ich zaangażowanie realnie przekłada się na odporność firmy wobec cyberzagrożeń. Ten wpis powstał w odpowiedzi na zagadnienia, które regularnie pojawiają się na szkoleniach prowadzonych przez Cognity.

Kluczowe kompetencje i świadomość cyberzagrożeń wymagane przez NIS 2

Dyrektywa NIS 2 (Network and Information Security 2) nakłada na organizacje szereg obowiązków związanych z zarządzaniem ryzykiem i bezpieczeństwem systemów informacyjnych. Jednym z filarów skutecznego wdrożenia tych przepisów jest posiadanie przez pracowników odpowiednich kompetencji oraz świadomości zagrożeń w cyberprzestrzeni. Wiedza i umiejętności kadry mają zasadniczy wpływ na zapobieganie incydentom oraz reagowanie na nie zgodnie z wymaganiami dyrektywy.

Kluczowe kompetencje można podzielić na dwie główne kategorie: techniczne umiejętności oraz świadomość cyberzagrożeń. Oto ich podstawowa charakterystyka:

Wymagania NIS 2 podkreślają, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo nie leży wyłącznie po stronie działu IT, lecz musi być wspólnym wysiłkiem wszystkich pracowników. Oznacza to konieczność zapewnienia powszechnej edukacji w zakresie cyberbezpieczeństwa — zarówno dla osób technicznych, jak i nietechnicznych. Każdy powinien znać zagrożenia, z jakimi może się spotkać w ramach swojej roli, oraz wiedzieć, jak postępować w przypadku incydentu.

Dodatkowo, rosnące zagrożenia wymagają od organizacji inwestowania w rozwój kompetencji specjalistycznych, takich jak:

• bezpieczne programowanie i analiza kodu pod kątem podatności,
• zarządzanie dostępami uprzywilejowanymi (PAM),
• analiza zagrożeń i reagowanie na incydenty (incident response),
• monitorowanie i analiza logów (SIEM),
• podstawy kryptografii i bezpiecznej komunikacji.

Wdrożenie dyrektywy NIS 2 wymaga zatem zbudowania kultury bezpieczeństwa, w której każdy pracownik ma świadomość swojej roli i odpowiedzialności. Fundamentem tej kultury są właśnie odpowiednie kompetencje oraz zdolność do rozpoznawania i reagowania na cyberzagrożenia w sposób zgodny z regulacjami. Pomocnym narzędziem w tym zakresie może być Kurs NIS 2 – wymagania, obowiązki i praktyczne wdrożenie w organizacji, który kompleksowo przygotowuje pracowników do realizacji obowiązków wynikających z dyrektywy.

Projektowanie skutecznego programu szkoleniowego z zakresu cyberbezpieczeństwa

Odpowiednie zaprojektowanie programu szkoleniowego stanowi kluczowy element spełnienia wymogów dyrektywy NIS 2, która kładzie nacisk na zwiększenie odporności organizacji na incydenty cybernetyczne. Aby program był skuteczny, powinien on być dostosowany zarówno do specyfiki sektora, w którym działa organizacja, jak i do poziomu wiedzy uczestników. W Cognity regularnie aktualizujemy nasze programy szkoleniowe, by odpowiadać na rosnące zapotrzebowanie na tę tematykę.

Skuteczny program szkoleniowy powinien zawierać kilka kluczowych komponentów:

• Analiza potrzeb szkoleniowych: identyfikacja luk kompetencyjnych wśród pracowników, z uwzględnieniem roli, działu i zakresu odpowiedzialności.
• Dostosowanie treści do grup docelowych: inne treści będą istotne dla działów IT, inne dla administracji, a jeszcze inne dla kierownictwa wyższego szczebla.
• Łączenie teorii z praktyką: szkolenia powinny zawierać zarówno wiedzę ogólną (np. podstawy RODO, phishing, ransomware), jak i praktyczne scenariusze reagowania na incydenty.
• Różnorodne formy nauczania: warto uwzględnić szkolenia stacjonarne, e-learning, symulacje zagrożeń oraz testy kompetencyjne.
• Regularność i aktualizacja treści: program powinien zakładać cykliczne powtórki i aktualizacje materiałów wraz ze zmianami w przepisach i krajobrazie zagrożeń.

W celu zobrazowania różnic w podejściu do szkoleń w zależności od grupy docelowej, poniższa tabela przedstawia przykładowe komponenty programu:

Projektując program szkoleniowy, należy też zadbać o jego mierzalność i integrację z systemami zarządzania kompetencjami. Tylko wtedy możliwe będzie skuteczne monitorowanie postępów i identyfikowanie obszarów wymagających dalszego rozwoju.

Znaczenie ciągłego podnoszenia kwalifikacji pracowników

W dynamicznie zmieniającym się środowisku cyfrowym, stałe podnoszenie kompetencji pracowników w zakresie cyberbezpieczeństwa ma kluczowe znaczenie dla utrzymania zgodności z wymaganiami dyrektywy NIS 2. Dyrektywa ta nakłada na organizacje obowiązek nie tylko wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych, ale również zapewnienia, że personel posiada aktualną wiedzę i umiejętności związane z przeciwdziałaniem incydentom bezpieczeństwa.

Cyberzagrożenia ewoluują w szybkim tempie, dlatego jednorazowe szkolenie nie jest wystarczające. Konieczne jest systematyczne aktualizowanie wiedzy — zarówno w odniesieniu do nowych technik ataków, jak i zmieniających się regulacji prawnych oraz dobrych praktyk branżowych.

Korzyści płynące z ciągłego doskonalenia kompetencji można przedstawić w poniższej tabeli:

Utrzymanie wysokiego poziomu kompetencji w organizacji wymaga inwestycji w regularne szkolenia, webinaria, udział w konferencjach oraz korzystanie z platform e-learningowych. Tylko w ten sposób można zapewnić, że pracownicy będą w stanie skutecznie identyfikować zagrożenia, reagować na incydenty i wspierać kulturę bezpieczeństwa zgodną z wymaganiami dyrektywy NIS 2. Dobrym punktem wyjścia może być Kurs Cybersecurity Awareness – bezpieczeństwo cyfrowe w praktyce, który kompleksowo przygotowuje personel do wyzwań w zakresie cyberbezpieczeństwa.

Współpraca działów HR i IT w realizacji szkoleń

Efektywna realizacja szkoleń z zakresu cyberbezpieczeństwa w kontekście dyrektywy NIS 2 wymaga ścisłej współpracy między działami HR i IT. Oba te obszary mają komplementarne kompetencje, które – odpowiednio połączone – pozwalają nie tylko na zaprojektowanie skutecznych programów edukacyjnych, ale także na ich dopasowanie do realnych zagrożeń i potrzeb organizacji.

Dział HR jest odpowiedzialny za organizację procesów szkoleniowych, zarządzanie kompetencjami pracowników oraz rozwój ich ścieżek kariery. Z kolei dział IT posiada specjalistyczną wiedzę techniczną i rozumie aktualne zagrożenia cybernetyczne, ryzyka oraz wymagania wynikające z dyrektywy NIS 2.

Przykładem współpracy może być wspólna organizacja ćwiczeń typu phishing simulation, podczas których dział IT projektuje realistyczne zagrożenie, a HR odpowiada za analizę rezultatów i plan dalszych działań edukacyjnych. Tego typu inicjatywy pozwalają nie tylko zwiększyć świadomość zagrożeń, ale też realnie wpłynąć na poziom zgodności z wymogami dyrektywy NIS 2.

Wspólne działania HR i IT powinny być planowane strategicznie i regularnie ewaluowane, aby zapewnić ciągłość poprawy kompetencji oraz adaptację do zmieniającego się krajobrazu zagrożeń.

Monitorowanie efektywności programów szkoleniowych

Skuteczność szkoleń z zakresu cyberbezpieczeństwa, prowadzonych w celu spełnienia wymogów dyrektywy NIS 2, musi być systematycznie oceniana. Monitorowanie efektywności tych działań pozwala nie tylko na weryfikację poziomu przyswajanej wiedzy, ale również na optymalizację programów edukacyjnych, dostosowując je do zmieniających się zagrożeń i potrzeb organizacji.

W praktyce monitorowanie można realizować za pomocą różnorodnych metod, takich jak:

• Testy wiedzy i oceny postępów – umożliwiają sprawdzenie, w jakim stopniu pracownicy przyswoili wiedzę z zakresu cyberbezpieczeństwa.
• Symulacje incydentów – pozwalają na ocenę reakcji pracowników w sytuacjach imitujących rzeczywiste zagrożenia, np. ataki phishingowe.
• Ankiety i feedback uczestników – dostarczają informacji na temat jakości szkoleń oraz ich przydatności w codziennej pracy.
• Wskaźniki KPI i raportowanie – pomagają mierzyć skuteczność szkoleń w szerszym kontekście operacyjnym, np. poprzez analizę liczby zgłoszonych incydentów przed i po szkoleniu.

Regularne monitorowanie nie tylko wspiera zgodność z NIS 2, ale także buduje kulturę bezpieczeństwa w organizacji. Dzięki analizie zebranych danych możliwe jest identyfikowanie obszarów wymagających poprawy i szybsze reagowanie na zmieniające się wyzwania w zakresie cyberzagrożeń.

Podsumowanie i rekomendacje dla organizacji

Wdrożenie wymogów dyrektywy NIS 2 stanowi istotne wyzwanie dla wielu organizacji, ale jednocześnie otwiera drogę do podniesienia odporności na zagrożenia cybernetyczne. Jednym z kluczowych elementów skutecznego dostosowania się do nowych regulacji jest odpowiednie przygotowanie kadry poprzez systematyczne i dobrze zaplanowane szkolenia z zakresu cyberbezpieczeństwa.

Organizacje powinny dostrzegać, że zgodność z NIS 2 nie ogranicza się jedynie do aspektów technicznych i infrastrukturalnych – równie ważna jest świadomość zagrożeń i poziom kompetencji pracowników na wszystkich szczeblach. To właśnie człowiek często bywa najsłabszym ogniwem w łańcuchu bezpieczeństwa, dlatego inwestycja w rozwój wiedzy i umiejętności zespołu przynosi wymierne korzyści.

Rekomendacje dla organizacji obejmują:

• Priorytetowe traktowanie szkoleń jako integralnej części strategii cyberbezpieczeństwa.
• Ocena aktualnego poziomu wiedzy pracowników i identyfikacja obszarów wymagających poprawy.
• Dostosowanie programów edukacyjnych do specyfiki branży i zakresu obowiązków poszczególnych zespołów.
• Współpraca między działami bezpieczeństwa, IT i HR w celu efektywnego planowania i wdrażania szkoleń.
• Systematyczne mierzenie skuteczności działań edukacyjnych oraz ciągłe ich dostosowywanie do zmieniających się zagrożeń i wymagań prawnych.

Realizacja powyższych zaleceń pozwoli organizacjom nie tylko spełnić wymogi dyrektywy NIS 2, ale również stworzyć kulturę bezpieczeństwa, która będzie stanowić solidny fundament dla dalszego rozwoju i ochrony zasobów cyfrowych. Na zakończenie – w Cognity wierzymy, że wiedza najlepiej działa wtedy, gdy jest osadzona w codziennej pracy. Dlatego szkolimy praktycznie.

Przypadki użycia i studia przypadków 14 sierpnia 2025

Automatyzacja analizy danych w Power BI z pomocą Copilota i DAX 12 sierpnia 2025