Słowniki w Pythonie – jak dodawać, usuwać i iterować po danych?

Wprowadzenie do słowników w Pythonie

Słowniki są jednym z podstawowych i najczęściej używanych typów danych w Pythonie. Umożliwiają przechowywanie danych w postaci par: klucz – wartość, co czyni je bardzo przydatnymi w sytuacjach, gdy zależy nam na szybkim dostępie do informacji po unikalnym identyfikatorze.

W odróżnieniu od list i krotek, w których dane są uporządkowane sekwencyjnie i dostępne za pomocą indeksów liczbowych, słowniki pozwalają na dostęp do wartości przy użyciu dowolnych niemodyfikowalnych typów danych jako kluczy – najczęściej są to napisy (łańcuchy znaków). Dzięki temu można w prosty i czytelny sposób mapować dane, np. przypisać imiona do numerów telefonów, kody produktów do ich opisów czy identyfikatory do wyników pomiarów.

Słowniki są strukturami dynamicznymi – można je dowolnie modyfikować w trakcie działania programu: dodawać nowe elementy, aktualizować istniejące pary, usuwać niepotrzebne dane czy przeszukiwać według kluczy. Są także zoptymalizowane pod kątem wydajności, co sprawia, że operacje takie jak odczyt wartości po kluczu działają bardzo szybko.

Dzięki swojej elastyczności i przejrzystej strukturze, słowniki świetnie sprawdzają się w wielu zastosowaniach – od prostych skryptów po złożone aplikacje webowe czy analizy danych.

Tworzenie słowników

Słowniki w Pythonie to struktury danych pozwalające na przechowywanie par klucz–wartość. W przeciwieństwie do list czy krotek, które są indeksowane liczbowo, słowniki pozwalają na wykorzystanie niemal dowolnego, niemutowalnego typu jako klucza, co czyni je wyjątkowo elastycznymi i wydajnymi narzędziami do organizacji danych.

Ten wpis powstał w odpowiedzi na zagadnienia, które regularnie pojawiają się na szkoleniach prowadzonych przez Cognity.

Istnieje kilka sposobów tworzenia słowników, które można dostosować do konkretnego przypadku użycia. Najczęściej stosowaną metodą jest użycie nawiasów klamrowych i ręczne przypisanie wartości do kluczy. Alternatywnym podejściem jest wykorzystanie wbudowanej funkcji dict(), która pozwala na bardziej dynamiczne tworzenie słowników, na przykład na podstawie listy krotek.

Słownik może być pusty lub od razu zawierać przygotowane dane. Może przechowywać różne typy danych jako wartości, w tym liczby, ciągi znaków, inne kolekcje, a nawet funkcje czy obiekty. Kluczami mogą być liczby, napisy i inne niemutowalne typy danych – nie można jednak używać jako kluczy typów zmiennych jak listy czy inne słowniki.

Dzięki różnorodnym możliwościom inicjalizacji, słowniki sprawdzają się zarówno w prostych zadaniach, jak i w bardziej złożonych strukturach danych, takich jak konfiguracje, wyniki ankiet czy reprezentacje obiektów.

Dodawanie i modyfikowanie elementów

Słowniki w Pythonie są strukturą danych opartą na parach klucz-wartość, co oznacza, że dane są w nich przechowywane w formie unikalnych kluczy przypisanych do określonych wartości. Jedną z kluczowych cech słowników jest to, że umożliwiają one zarówno łatwe dodawanie nowych elementów, jak i modyfikowanie istniejących danych przez przypisanie wartości do danego klucza.

Podstawowa składnia dodawania lub modyfikowania elementu w słowniku wygląda identycznie:

slownik['klucz'] = 'nowa_wartosc'

Jeśli 'klucz' nie istnieje jeszcze w słowniku – zostanie dodany. Jeśli już istnieje – jego wartość zostanie zaktualizowana.

Warto pamiętać, że klucze w słowniku muszą być niezmienne (np. liczby, łańcuchy znaków, krotki), natomiast wartości mogą być dowolnym typem danych, również złożonymi strukturami jak listy czy inne słowniki.

Dodawanie i modyfikowanie danych w słowniku jest operacją bardzo wydajną, co czyni słowniki jedną z najbardziej przydatnych struktur danych w Pythonie do przechowywania i manipulowania informacjami w sposób szybki i logiczny. Jeśli chcesz poznać więcej praktycznych zastosowań języka Python, sprawdź nasze szkolenie Kurs Python - praktyczne wykorzystanie Pythona do analizy danych i automatyzacji.

Usuwanie elementów ze słownika

W Pythonie istnieje kilka sposobów usuwania danych ze słownika. W zależności od sytuacji i potrzeb programu, można usunąć konkretny klucz, ostatnio dodaną parę lub opróżnić cały słownik. Każda z tych metod ma swoje zastosowanie i różni się nie tylko składnią, ale także zachowaniem, zwłaszcza w kontekście błędów i wydajności. Na szkoleniach Cognity pokazujemy, jak poradzić sobie z tym zagadnieniem krok po kroku – poniżej przedstawiamy skrót tych metod.

Oto podstawowe metody usuwania elementów ze słownika:

del moj_slownik["klucz"]

moj_slownik.pop("klucz", None)

moj_slownik.popitem()

moj_slownik.clear()

Warto pamiętać: Użycie różnych metod może mieć różne konsekwencje — na przykład del i pop() mogą zgłaszać wyjątek, jeśli podany klucz nie istnieje (chyba że w przypadku pop() podamy wartość domyślną). Z kolei popitem() może być przydatny w implementacjach struktur typu stos lub kolejka LIFO.

Iterowanie po kluczach, wartościach i parach

Słowniki w Pythonie to struktury danych, które umożliwiają przechowywanie danych w postaci par klucz–wartość. Często zachodzi potrzeba przetwarzania zawartości słownika, np. w celu analizy danych, filtrowania informacji czy ich transformacji. W takich sytuacjach przydatne jest iterowanie po słowniku.

W Pythonie możemy iterować na trzy główne sposoby:

• Po kluczach – domyślne zachowanie pętli for dla słownika.
• Po wartościach – przy użyciu metody .values().
• Po parach (klucz, wartość) – przy użyciu metody .items().

Poniższa tabela przedstawia podstawowe różnice między tymi sposobami iteracji:

Przykładowa iteracja po słowniku może wyglądać następująco:

user = {"name": "Anna", "age": 30, "city": "Kraków"}

# Iteracja po kluczach
for key in user:
    print(key)

# Iteracja po wartościach
for value in user.values():
    print(value)

# Iteracja po parach
for key, value in user.items():
    print(f"{key}: {value}")

Wybór metody iteracji zależy od konkretnego celu – czasem wystarczą tylko wartości, innym razem potrzebujemy obu elementów pary, by przekształcić dane lub je wyświetlić. Jeśli chcesz pogłębić swoją wiedzę na temat pracy z danymi w Pythonie, sprawdź Kurs Python – kompleksowa analiza danych w Pythonie z wykorzystaniem bibliotek Pandas, NumPy, Matplotlib i Scikit-Learn.

Najczęściej używane metody słowników

Słowniki w Pythonie oferują szereg wbudowanych metod, które znacznie ułatwiają zarządzanie danymi w strukturze klucz-wartość. Poniżej przedstawiamy najczęściej wykorzystywane z nich, z krótkim opisem ich przeznaczenia.

slownik.get('klucz', 'brak')

slownik.keys()

slownik.values()

slownik.items()

slownik.pop('klucz')

slownik.update({'nowy': 123})

slownik.clear()

slownik.setdefault('klucz', 0)

nowy = slownik.copy()

Znajomość tych metod pozwala pisać bardziej czytelny i efektywny kod, szczególnie przy pracy z dużymi zbiorami danych lub złożonymi strukturami. W dalszych częściach przyjrzymy się, jak używać tych metod w konkretnych przypadkach.

Zastosowania słowników w praktyce

Słowniki w Pythonie to niezwykle elastyczne i wydajne struktury danych, które znajdują szerokie zastosowanie w codziennej pracy programisty. Dzięki swojej strukturze opartej na parach klucz-wartość, pozwalają na szybki dostęp do danych i ich łatwe zarządzanie.

W praktyce słowniki wykorzystywane są m.in. do:

• Przechowywania danych konfiguracyjnych – umożliwiają łatwe mapowanie ustawień aplikacji, takich jak ścieżki, parametry czy tryby działania.
• Analizy danych – słowniki doskonale sprawdzają się przy zliczaniu wystąpień elementów, grupowaniu danych czy budowaniu rozkładów statystycznych.
• Przechowywania danych złożonych – często służą do reprezentowania obiektów lub rekordów, w których każda właściwość przechowywana jest pod odpowiednim kluczem.
• Tworzenia struktur typu mapa – np. w przypadku przypisywania identyfikatorów do nazw użytkowników, kodów produktów do opisów czy stanów do ich reprezentacji graficznych.
• Budowy słowników dynamicznych – np. w aplikacjach webowych, gdzie dane formularzy, zapytań lub sesji mogą być przechowywane i modyfikowane w czasie rzeczywistym.

Dzięki wszechstronności i prostocie użycia, słowniki stanowią fundament wielu algorytmów i aplikacji, niezależnie od dziedziny – od analizy danych i uczenia maszynowego po programowanie gier czy automatyzację zadań systemowych.

Podsumowanie

Słowniki w Pythonie to jedna z najważniejszych i najczęściej wykorzystywanych struktur danych. Umożliwiają przechowywanie informacji w postaci par klucz–wartość, co pozwala na szybki dostęp do danych, ich modyfikację i usuwanie. Dzięki swojej elastyczności słowniki znajdują zastosowanie zarówno w prostych skryptach, jak i w złożonych aplikacjach.

W odróżnieniu od list, które są uporządkowanymi kolekcjami elementów, słowniki nie przechowują danych w konkretnej kolejności (choć od wersji 3.7 Python zachowuje kolejność dodania elementów). Klucze w słownikach muszą być unikalne i niemutowalne, co zapewnia spójność i szybkie wyszukiwanie informacji.

Ich uniwersalność sprawia, że są idealne do reprezentowania danych powiązanych logicznie, takich jak dane użytkownika, konfiguracje systemowe czy odpowiedzi z API. Dzięki funkcjonalnościom takim jak dynamiczne dodawanie, usuwanie i przeszukiwanie danych, słowniki stanowią niezastąpione narzędzie w codziennej pracy programisty. Jeśli chcesz poznać więcej takich przykładów, zapraszamy na szkolenia Cognity, gdzie rozwijamy ten temat w praktyce.

Jakie systemy AI uznawane są za high-risk? Przykłady z biznesu i administracji 09 lutego 2026

Czy darmowe narzędzia AI są bezpieczne dla organizacji? 07 lutego 2026