AI Act 2025 – co zawiera unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji?

Wprowadzenie: Czym jest AI Act?

AI Act to pierwsze na świecie kompleksowe rozporządzenie dotyczące sztucznej inteligencji, przyjęte przez Unię Europejską. Jego celem jest uregulowanie sposobu projektowania, wdrażania i użytkowania systemów AI, aby zapewnić bezpieczeństwo, przejrzystość oraz poszanowanie praw podstawowych obywateli UE.

Rozporządzenie definiuje sztuczną inteligencję szeroko – jako systemy, które potrafią interpretować dane, uczyć się, podejmować decyzje i generować treści. Obejmuje zarówno proste modele predykcyjne, jak i zaawansowane systemy generatywne, takie jak chatboty czy algorytmy rozpoznawania twarzy.

AI Act wprowadza podejście oparte na analizie ryzyka, klasyfikując systemy AI według poziomu zagrożeń, jakie mogą stwarzać dla użytkowników i społeczeństwa. W zależności od tej klasyfikacji, różne obowiązki spoczywają na dostawcach i użytkownikach takich technologii.

Rozporządzenie obejmuje szeroki zakres zastosowań – od przemysłu, przez sektor zdrowia i edukacji, po administrację publiczną i usługi cyfrowe. Jego celem nie jest zahamowanie innowacji, lecz stworzenie zaufanego środowiska dla rozwoju AI w granicach europejskich wartości.

Cel i znaczenie regulacji AI w Unii Europejskiej

W dobie gwałtownego rozwoju technologii sztucznej inteligencji, Unia Europejska dostrzegła konieczność wprowadzenia kompleksowych przepisów zapewniających bezpieczne, przejrzyste i etyczne wykorzystanie AI. AI Act ma na celu ujednolicenie ram prawnych w państwach członkowskich oraz przeciwdziałanie zagrożeniom, które mogą wynikać z niekontrolowanego wdrażania systemów opartych na uczeniu maszynowym, analizie danych czy automatyzacji decyzji.

Regulacja ta stanowi odpowiedź na rosnące obawy społeczne i gospodarcze, które dotyczą m.in. ochrony prywatności, dyskryminacji algorytmicznej, odpowiedzialności za decyzje podejmowane przez AI czy wpływu automatyzacji na rynek pracy. AI Act nie tylko porządkuje zasady funkcjonowania systemów AI, ale także promuje innowacje w sposób zgodny z prawami podstawowymi obywateli UE.

Wprowadzenie wspólnych zasad ma również strategiczne znaczenie gospodarcze – Unia Europejska chce stać się globalnym liderem w zakresie odpowiedzialnego rozwoju i wykorzystywania sztucznej inteligencji, ustanawiając standardy, które mogą stać się wzorem dla innych krajów i regionów świata.

Kluczową ideą AI Act jest podejście oparte na ryzyku, które pozwala różnicować wymogi prawne w zależności od potencjalnego wpływu danego systemu AI na prawa i bezpieczeństwo ludzi. Dzięki temu regulacja unika nadmiernego obciążania innowatorów, jednocześnie zapewniając odpowiednie zabezpieczenia tam, gdzie są one najbardziej potrzebne.

Klasyfikacja systemów AI według poziomu ryzyka

AI Act wprowadza czteropoziomową klasyfikację systemów sztucznej inteligencji w zależności od stopnia ryzyka, jakie stwarzają dla praw i bezpieczeństwa obywateli. Podejście to ma na celu proporcjonalne podejście do regulacji — im większe ryzyko, tym surowsze wymagania prawne wobec danego systemu. Klasyfikacja ta stanowi fundament dla dalszych wymogów regulacyjnych, które nakładane są na producentów i użytkowników systemów AI w zależności od przypisanego poziomu ryzyka. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak stosować te zasady w praktyce, sprawdź nasz Kurs AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Dla lepszego zrozumienia, poniżej znajduje się uproszczony przykład kodu klasyfikacji systemu AI na podstawie ogólnej oceny ryzyka:

def classify_ai_system(use_case):
    if use_case in ["ocena kredytowa", "rekrutacja"]:
        return "Wysokie ryzyko"
    elif use_case in ["generator obrazów", "chatbot"]:
        return "Ograniczone ryzyko"
    elif use_case in ["społeczna punktacja obywateli"]:
        return "Niedopuszczalne ryzyko"
    else:
        return "Minimalne lub żadne ryzyko"

Zakazane praktyki w ramach AI Act

AI Act wprowadza jednoznaczny katalog praktyk uznawanych za nieakceptowalne i w związku z tym całkowicie zakazanych na terenie Unii Europejskiej. Zakazy te mają na celu ochronę podstawowych praw człowieka, demokracji oraz bezpieczeństwa obywateli UE. Dotyczą one systemów sztucznej inteligencji, których działanie wiąże się z niedopuszczalnym poziomem ryzyka dla jednostki i społeczeństwa.

Do najważniejszych zakazanych praktyk należą:

• Manipulacja podświadoma – zakazane są systemy AI, które mogą wpływać na zachowanie użytkownika w sposób nieświadomy, prowadząc do fizycznej lub psychicznej szkody (np. ukryte mechanizmy manipulujące decyzjami zakupowymi dzieci).
• Systemy oceny społecznej – nielegalne jest wykorzystywanie AI do oceniania obywateli na podstawie ich zachowań, statusu społecznego czy przekonań, co mogłoby prowadzić do dyskryminacji lub nierównego traktowania.
• Masowe rozpoznawanie twarzy w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej – z wyjątkiem ściśle określonych sytuacji, takich jak działania organów ścigania po uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia.
• Eksploatacja osób wrażliwych – zakazane są systemy wykorzystujące AI do wykorzystywania osób o określonej podatności, np. dzieci, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami, w celach manipulacyjnych.

Dla lepszego zrozumienia, poniżej znajduje się uproszczona tabela porównująca przykładowe zastosowania AI z punktu widzenia ich legalności:

Choć niektóre techniki sztucznej inteligencji mogą wydawać się innowacyjne i użyteczne, AI Act jasno stawia granice tam, gdzie ingerencja AI może naruszać godność, prywatność lub wolność jednostki.

Obowiązki dostawców systemów AI

Dostawcy systemów sztucznej inteligencji odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu zgodności technologii z wymogami AI Act. Nowe unijne rozporządzenie nakłada na nich szereg obowiązków, których zakres różni się w zależności od poziomu ryzyka przypisanego danemu systemowi.

AI Act wprowadza szczegółowe wymogi dla dostawców systemów zakwalifikowanych jako wysokiego ryzyka. W praktyce oznacza to konieczność wdrożenia mechanizmów zapewniających przejrzystość, bezpieczeństwo oraz możliwość nadzoru nad działaniem algorytmu.

Podstawowe obowiązki dostawców:

• Ocena zgodności: dostawcy muszą przeprowadzić ocenę zgodności systemu AI z wymaganiami prawnymi jeszcze przed jego wprowadzeniem na rynek.
• Dokumentacja techniczna: obowiązek prowadzenia i aktualizacji obszernej dokumentacji opisującej sposób działania systemu oraz jego przeznaczenie.
• Zarządzanie ryzykiem: implementacja systematycznego procesu identyfikacji, analizy i ograniczania ryzyk związanych z użyciem systemu AI.
• Przejrzystość i informowanie: dostawcy mają obowiązek informować użytkowników i organy nadzoru o kluczowych parametrach działania systemu.
• Monitorowanie po wdrożeniu: wdrożenie mechanizmów nadzoru nad działaniem systemu po jego wprowadzeniu na rynek, w tym reagowanie na nieprawidłowości.
• Bezpieczeństwo danych: zapewnienie odpowiednich środków ochrony danych osobowych w całym cyklu życia systemu.

Przykład kodu: Rejestracja dziennika aktywności systemu AI

Choć AI Act nie nakłada wymogu konkretnej technologii, dostawcy mogą wdrażać rozwiązania logujące zachowanie systemu, np.:

import logging

logger = logging.getLogger('AI_System_Log')
logger.setLevel(logging.INFO)

# Logowanie danych wejściowych i decyzji systemu
logger.info(f"Wejście: {user_input} | Decyzja: {ai_output}")

Porównanie obowiązków w zależności od poziomu ryzyka

Przestrzeganie tych obowiązków nie tylko minimalizuje ryzyko prawne, ale również buduje zaufanie użytkowników i wzmacnia pozycję rynkową dostawców, którzy traktują kwestie etyki i bezpieczeństwa poważnie. W celu pogłębienia wiedzy na temat zgodności i ochrony danych warto rozważyć udział w Kursie Compliance i bezpieczeństwo danych w organizacji.

Obowiązki użytkowników systemów AI

AI Act 2025 nakłada obowiązki nie tylko na twórców i dostawców systemów sztucznej inteligencji, ale także na ich użytkowników – zarówno organizacje, jak i osoby indywidualne. Użytkownicy są odpowiedzialni za sposób, w jaki korzystają z narzędzi AI, a przepisy mają na celu zapewnienie, że technologie te są stosowane z poszanowaniem praw człowieka, przejrzystości oraz bezpieczeństwa.

Kim jest użytkownik w rozumieniu AI Act? Użytkownik to każda osoba fizyczna lub prawna, organ publiczny, agencja lub inny podmiot, który stosuje system AI do określonego celu, niezależnie od tego, czy jest końcowym użytkownikiem, czy integruje technologię w swoich produktach lub usługach.

Główne obowiązki użytkowników obejmują:

• Odpowiedzialne użytkowanie: Korzystanie z systemu AI zgodnie z jego przeznaczeniem i dokumentacją dostarczoną przez dostawcę.
• Monitorowanie działania systemu: Obowiązek nadzoru nad systemem AI, szczególnie w przypadkach zastosowań wysokiego ryzyka.
• Informowanie o incydentach: Zgłaszanie poważnych awarii lub błędów funkcjonowania, które mogą prowadzić do naruszeń prawa lub zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa.
• Przeciwdziałanie nadużyciom: Zapewnienie, że system nie jest wykorzystywany w sposób sprzeczny z prawem lub etyką.
• Transparentność wobec użytkowników końcowych: W sytuacji, gdy użytkownik udostępnia system AI osobom trzecim (np. klientom), musi zapewnić jasną informację o tym, że mają do czynienia z technologią sztucznej inteligencji.

Różnice w obowiązkach mogą zależeć od rodzaju systemu AI oraz poziomu ryzyka przypisanego do jego zastosowania. Tabela poniżej przedstawia uproszczone porównanie:

Przykład praktyczny korzystania z AI przez użytkownika może wyglądać następująco:

// Przykład monitorowania wyników modelu scoringowego
const prediction = AIModel.predict(userData);
if (prediction.score < threshold) {
  logIncident('Niski wynik kredytowy – możliwa potrzeba weryfikacji ręcznej');
  notifyComplianceTeam();
}

W kontekście AI Act, użytkownicy stają się aktywnymi uczestnikami odpowiedzialnego ekosystemu AI – nie tylko konsumują technologię, ale także współtworzą warunki jej bezpiecznego stosowania.

Wpływ AI Act na firmy i konsumentów

Wprowadzenie unijnego rozporządzenia AI Act znacząco wpłynie zarówno na przedsiębiorstwa rozwijające i wdrażające systemy sztucznej inteligencji, jak i na użytkowników końcowych – czyli szeroko pojętych konsumentów. Nowe przepisy mają na celu zwiększenie przejrzystości, bezpieczeństwa i odpowiedzialności w korzystaniu z technologii AI, co oznacza istotne zmiany w sposobie tworzenia oraz użytkowania tych systemów.

Dla firm oznacza to konieczność dostosowania się do określonych obowiązków prawnych w zależności od rodzaju systemu AI, jaki oferują. Kluczowe będą m.in. nowe procedury oceny ryzyka, obowiązki informacyjne czy wymogi dokumentacyjne. To może wiązać się z dodatkowymi kosztami, ale także otwiera drzwi do zwiększenia zaufania użytkowników i lepszego dostępu do rynku unijnego.

Konsumenci z kolei mogą spodziewać się większej ochrony swoich praw – w tym prawa do informacji o tym, kiedy mają do czynienia z systemem AI, a także prawa do wyjaśnienia działania algorytmów podejmujących decyzje wpływające na ich życie. Przykładowo, użytkownik aplikacji bankowej zostanie poinformowany, że analiza zdolności kredytowej została przeprowadzona przez algorytm, wraz z możliwością zakwestionowania tej decyzji.

AI Act ma więc na celu stworzenie równowagi pomiędzy innowacją a odpowiedzialnością, wspierając rozwój technologii przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony podstawowych praw obywateli i uczciwej konkurencji na rynku.

Podsumowanie i dalsze kroki wdrażania AI Act

AI Act to pierwsze na świecie tak kompleksowe rozporządzenie dotyczące sztucznej inteligencji, stworzone przez Unię Europejską. Jego celem jest zapewnienie bezpiecznego, przejrzystego i etycznego rozwoju systemów AI, z jednoczesnym zachowaniem innowacyjności i konkurencyjności gospodarki europejskiej.

Przyjęcie AI Act oznacza rozpoczęcie nowej ery regulacyjnej, w której technologie oparte na sztucznej inteligencji będą musiały spełniać określone standardy jakości, bezpieczeństwa i odpowiedzialności. Wdrożenie tego aktu prawnego zostanie rozłożone w czasie, a poszczególne przepisy będą wchodzić w życie etapami, co pozwoli podmiotom rynkowym na dostosowanie swoich rozwiązań i procesów.

Państwa członkowskie, instytucje publiczne, przedsiębiorstwa oraz organizacje społeczne będą odgrywać kluczową rolę w skutecznym wdrażaniu nowych regulacji. Komisja Europejska zapowiedziała również utworzenie europejskiego urzędu ds. sztucznej inteligencji, który będzie wspierać nadzór nad stosowaniem przepisów oraz koordynować działania między państwami UE.

Wprowadzenie AI Act to krok milowy w kierunku zapewnienia, że rozwój technologii opartych na AI będzie zgodny z wartościami europejskimi, takimi jak prawa człowieka, ochrona prywatności oraz niedyskryminacja. Przedsiębiorstwa i instytucje muszą już teraz zacząć przygotowania do spełnienia nowych wymogów, analizując swoje systemy, modele i praktyki wykorzystania AI.

Klasyfikacja (uczenie nadzorowane) 18 kwietnia 2025

Jak tworzyć treści, które są zrozumiałe i atrakcyjne 16 kwietnia 2025