AI Act a ChatGPT, Copilot i inne generatywne AI – jakie zasady będą obowiązywać?

Wprowadzenie do AI Act i generatywnych modeli AI

W ostatnich latach dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji, a szczególnie generatywnych modeli AI, takich jak ChatGPT czy Copilot, znacząco wpłynął na sposób, w jaki ludzie tworzą, komunikują się i przetwarzają informacje. Generatywna AI, oparta na dużych modelach językowych i multimodalnych, potrafi generować teksty, obrazy, dźwięki, a nawet fragmenty kodu, które coraz trudniej odróżnić od treści stworzonych przez człowieka.

W odpowiedzi na rosnące znaczenie i potencjalne ryzyka związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, Unia Europejska opracowała AI Act – kompleksowe rozporządzenie, którego celem jest uregulowanie rozwoju, wdrażania i użytkowania systemów AI na terenie Wspólnoty. AI Act stanowi pierwszy tego rodzaju akt prawny na świecie, który klasyfikuje systemy AI według poziomu ryzyka i nakłada konkretne obowiązki na ich dostawców oraz użytkowników.

W kontekście AI Act, generatywne modele sztucznej inteligencji stanowią szczególną kategorię, ponieważ ich możliwości i potencjalne zastosowania wykraczają poza tradycyjne schematy automatyzacji. W przeciwieństwie do systemów AI zaprojektowanych do wykonywania ściśle określonych zadań, generatywna AI działa w sposób bardziej otwarty i kreatywny, co rodzi nowe wyzwania regulacyjne – zarówno w obszarze przejrzystości działania, jak i odpowiedzialności za wytworzoną treść.

Wprowadzenie AI Act ma na celu zapewnienie, że rozwój technologii pozostaje zgodny z unijnymi wartościami i prawami podstawowymi, takimi jak ochrona prywatności, niedyskryminacja czy poszanowanie praw autorskich. W tym kontekście istotne jest zrozumienie, jakie mechanizmy i obowiązki zostaną nałożone na twórców i użytkowników generatywnej AI, aby te innowacje przynosiły korzyści społeczne, minimalizując jednocześnie ryzyko ich nadużycia.

Kluczowe obowiązki dostawców generatywnych systemów AI

AI Act nakłada konkretne obowiązki na dostawców generatywnych modeli sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT, Copilot i inne systemy potrafiące samodzielnie tworzyć treści – teksty, obrazy, dźwięki czy wideo. Celem tych przepisów jest zapewnienie, że rozwój i wdrażanie tego typu technologii odbywa się w sposób bezpieczny, przejrzysty i zgodny z europejskimi wartościami oraz normami prawnymi.

Ten artykuł powstał jako rozwinięcie jednego z najczęstszych tematów poruszanych podczas szkoleń Cognity.

Kluczowe obowiązki dostawców generatywnych systemów AI obejmują m.in.:

• Wprowadzenie środków zapewniających zgodność z prawem UE: Dostawcy muszą upewnić się, że ich modele nie generują treści niezgodnych z obowiązującym prawem, w tym nie szerzą nienawiści, dezinformacji ani nie naruszają praw autorskich.
• Implementacja mechanizmów przejrzystości: Użytkownicy powinni być świadomi, że mają do czynienia z treściami wytworzonymi przez AI, a dostawcy są zobowiązani do zapewnienia odpowiednich narzędzi informacyjnych.
• Odpowiedzialność za jakość danych treningowych: Modele generatywne powinny być trenowane na zestawach danych możliwie neutralnych i reprezentatywnych, z uwzględnieniem praw własności intelektualnej oraz eliminacją uprzedzeń systemowych.
• Zapewnienie możliwości nadzoru i kontroli: Dostawcy muszą umożliwiać użytkownikom lub operatorom systemów monitorowanie działania modeli oraz reagowanie na ewentualne błędy lub nadużycia.

W odróżnieniu od ogólnych systemów AI, modele generatywne wiążą się często z większym ryzykiem manipulacji treścią i trudnością w jej weryfikacji, co sprawia, że obowiązki dostawców są tu szczególnie rozbudowane. Regulacje te mają przede wszystkim chronić użytkowników końcowych i wspierać etyczne wykorzystanie nowych technologii.

Wymogi przejrzystości i oznaczania treści generowanych przez AI

Jednym z kluczowych obszarów regulowanych przez AI Act są wymogi dotyczące przejrzystości generatywnych systemów sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT czy GitHub Copilot. Przepisy te mają na celu zapewnienie, że użytkownicy końcowi są świadomi, kiedy mają do czynienia z treściami wygenerowanymi przez AI, oraz jakie są potencjalne ograniczenia takich systemów.

AI Act zobowiązuje dostawców generatywnych systemów AI do spełnienia określonych warunków transparentności. Dotyczy to zarówno interakcji z użytkownikiem, jak i publikowania treści w przestrzeni publicznej. Kluczowe wymagania obejmują między innymi:

• Wyraźne oznaczanie generowanych treści – każda treść wytworzona przez AI, udostępniana publicznie, musi być odpowiednio oznaczona jako wygenerowana przez system sztucznej inteligencji.
• Informowanie użytkowników o charakterze systemu – użytkownik powinien być jasno poinformowany, że komunikuje się z maszyną, a nie człowiekiem, oraz jakie są główne funkcje i ograniczenia generatywnego modelu.
• Zapobieganie dezinformacji – dostawcy powinni podejmować środki techniczne i organizacyjne, by ograniczyć ryzyko, że system zostanie wykorzystany do tworzenia nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji.

Dla lepszego zobrazowania, poniższa tabela pokazuje przykładowe różnice w podejściu do oznaczania treści generowanych przez AI w zależności od kontekstu użycia:

W niektórych przypadkach dostawcy będą także zobowiązani do udostępnienia informacji na temat źródeł danych treningowych oraz ogólnej architektury modelu, jeśli ma to wpływ na ocenę wiarygodności generowanych treści. To podejście ma ułatwić końcowym użytkownikom zachowanie krytycznego podejścia wobec wyników działania systemów AI. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak stosować te zasady w praktyce, zapoznaj się z Kursem AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Obowiązki dotyczące dokumentacji, testowania i oceny ryzyka

AI Act nakłada na dostawców generatywnych systemów sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT czy Copilot, szereg obowiązków związanych z utrzymaniem dokumentacji technicznej, prowadzeniem testów oraz oceną ryzyka wynikającego z używania tych systemów. Celem tych wymagań jest zapewnienie większej przejrzystości, bezpieczeństwa i zgodności z unijnymi normami prawnymi.

Obowiązki te zależą od tego, czy dany system AI został zaklasyfikowany jako system wysokiego ryzyka lub jako ogólnego przeznaczenia, który może być wykorzystywany w różnych kontekstach, w tym nieprzewidywalnych. W Cognity omawiamy to zagadnienie zarówno od strony technicznej, jak i praktycznej – zgodnie z realiami pracy uczestników.

Dokumentacja techniczna

Każdy dostawca generatywnego AI musi przygotować i aktualizować szczegółową dokumentację techniczną, która obejmuje m.in.:

• opis architektury modelu i zastosowanych danych treningowych,
• sposób działania systemu i jego ograniczenia,
• mechanizmy zapobiegania nadużyciom i błędnej interpretacji treści generowanych,
• metody nadzoru ludzkiego i reagowania na niepożądane skutki.

Testowanie i walidacja

Systemy generatywne muszą być testowane zarówno przed wdrożeniem, jak i w cyklu życia produktu. Testy powinny uwzględniać różne scenariusze użycia, w tym te potencjalnie wrażliwe lub krytyczne społecznie. Testowanie powinno pozwolić na:

• ocenę dokładności i niezawodności generowanych treści,
• identyfikację możliwych błędów systemowych lub uprzedzeń algorytmicznych,
• sprawdzenie zgodności z celami i kontekstem zastosowania modelu.

Ocena ryzyka

Obowiązkowa jest również systematyczna ocena ryzyka, która musi obejmować analizę potencjalnych zagrożeń dla:

• praw podstawowych (np. prywatności, wolności wypowiedzi),
• zdrowia i bezpieczeństwa użytkowników,
• dezinformacji i manipulacji, szczególnie przy treściach tekstowych, audiowizualnych i kodzie źródłowym.

W zależności od klasyfikacji modelu (np. jako model ogólnego przeznaczenia lub wysokiego ryzyka), zakres i częstotliwość oceny ryzyka może się różnić, co determinuje też intensywność nadzoru regulacyjnego.

Porównanie obowiązków

W kontekście generatywnych AI, takich jak ChatGPT czy Copilot, obowiązki te mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia, że systemy te działają w sposób bezpieczny i odpowiedzialny, niezależnie od skali ich wykorzystania czy dziedziny zastosowania.

Rola użytkowników i ich odpowiedzialność w kontekście AI Act

Choć wiele przepisów AI Act koncentruje się na dostawcach i producentach systemów sztucznej inteligencji, również użytkownicy – zarówno indywidualni, jak i instytucjonalni – odgrywają kluczową rolę w prawidłowym stosowaniu generatywnych modeli AI, takich jak ChatGPT, Copilot czy inne systemy tworzące treści tekstowe, graficzne lub dźwiękowe. Regulacje UE nakładają na nich szereg obowiązków i oczekiwań, szczególnie w kontekście odpowiedzialnego, przejrzystego oraz etycznego wykorzystania tych technologii.

Użytkownicy generatywnych systemów AI (ang. deployers) są zobowiązani do:

• zapewnienia, że wykorzystanie AI odbywa się zgodnie z przeznaczeniem i w sposób nieprowadzący do dyskryminacji czy dezinformacji,
• zrozumienia ryzyka związanego z używaniem modeli AI, w tym potencjalnych błędów, halucynacji treści czy generowania nieprawdziwych lub szkodliwych informacji,
• informowania użytkowników końcowych, że mają do czynienia z treściami generowanymi przez sztuczną inteligencję (jeśli nie jest to oczywiste),
• w niektórych przypadkach – dokumentowania, w jaki sposób system AI był wykorzystywany (np. w kontekście automatyzacji procesów decyzyjnych).

W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność za skutki działania generatywnej AI nie spoczywa wyłącznie na twórcach modeli, ale również na tych, którzy je wdrażają i wykorzystują w konkretnych zastosowaniach. Poniższa tabela ilustruje podstawowe różnice między rolą dostawcy a użytkownika w kontekście AI Act:

Warto zwrócić uwagę, że AI Act kładzie nacisk na współodpowiedzialność – skuteczne i zgodne z prawem wykorzystanie generatywnej AI wymaga więc świadomości i działania na każdym etapie łańcucha wdrożeniowego, w tym po stronie użytkowników końcowych i organizacji, które je implementują w swoich procesach. Osoby zainteresowane pogłębieniem wiedzy w tym zakresie mogą rozważyć udział w Kursie Prawne aspekty IT i ochrony własności intelektualnej, który kompleksowo omawia związane z tym zagadnienia.

Różnice w regulacjach dla generatywnych modeli AI i innych typów systemów

Rozporządzenie AI Act wprowadza zróżnicowane podejście do regulacji w zależności od rodzaju systemu sztucznej inteligencji. Generatywne modele AI, takie jak ChatGPT, Copilot czy systemy tworzące obrazy i muzykę, podlegają innym obowiązkom niż systemy AI o tradycyjnym charakterze (np. systemy do scoringu kredytowego, rozpoznawania twarzy czy zarządzania infrastrukturą przemysłową).

Kluczową różnicą jest specyfika zastosowań oraz potencjalne ryzyka związane z autonomicznym generowaniem treści, które mogą wpływać na dezinformację, prawa autorskie lub manipulację informacją. AI Act wprowadza więc dodatkowe wymogi dla modeli o charakterze ogólnego przeznaczenia (GPAI – General Purpose AI), zwłaszcza tych wykorzystywanych w kontekście generatywnym.

W kontekście AI Act generatywne modele często traktowane są jako oddzielna kategoria ze względu na ich zdolność do masowego tworzenia treści, które mogą oddziaływać na opinię publiczną, procesy demokratyczne lub naruszać prawa osób trzecich. To sprawia, że prawodawstwo unijne różnicuje obowiązki w zależności od funkcji, przeznaczenia i potencjalnego wpływu danego systemu AI.

Potencjalny wpływ AI Act na rozwój i wdrażanie generatywnych technologii

Wprowadzenie AI Act – kompleksowego aktu prawnego regulującego wykorzystanie sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej – znacząco wpłynie na przyszłość generatywnych systemów AI, takich jak ChatGPT, Copilot czy inne narzędzia tworzące treści tekstowe, graficzne czy kod.

Nowe przepisy mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa, przejrzystości oraz odpowiedzialności w projektowaniu i wdrażaniu systemów AI. W przypadku technologii generatywnych, AI Act może stanowić zarówno impuls do dalszego rozwoju, jak i źródło nowych wyzwań natury prawnej, technicznej i organizacyjnej.

Wprowadzone regulacje mogą wpłynąć na:

• Tempo innowacji – zwiększone wymogi dotyczące zgodności mogą spowolnić niektóre procesy badawczo-rozwojowe, ale jednocześnie promować tworzenie bardziej bezpiecznych i transparentnych rozwiązań.
• Dostępność technologii – mniejsze przedsiębiorstwa mogą napotkać trudności w dostosowaniu się do nowych przepisów, co może prowadzić do koncentracji rynku wokół większych graczy.
• Pozycjonowanie Europy – AI Act może uczynić UE liderem w zakresie etycznego i odpowiedzialnego rozwoju AI, co wpłynie na globalne standardy i praktyki.
• Zaufanie użytkowników – przejrzyste zasady oraz obowiązek informowania o wykorzystaniu AI mogą zwiększyć społeczne zaufanie do technologii generatywnych.

Choć nowe regulacje będą wymagały dostosowania procesów i strategii produktowych, mogą również otworzyć przestrzeń dla bardziej zrównoważonego i odpowiedzialnego rozwoju generatywnych technologii.

Podsumowanie i perspektywy na przyszłość regulacji AI w Europie

Wprowadzenie rozporządzenia AI Act stanowi przełomowy krok w kierunku uregulowania dynamicznie rozwijającego się obszaru sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej. Regulacja ta nie tylko definiuje ramy prawne dla tworzenia i stosowania systemów AI, ale także precyzuje obowiązki dostawców i użytkowników, w tym w kontekście coraz popularniejszych modeli generatywnych, takich jak ChatGPT czy Copilot.

Generatywna sztuczna inteligencja, zdolna do tworzenia tekstu, kodu, obrazów czy muzyki, stawia przed ustawodawcami unikalne wyzwania dotyczące przejrzystości, odpowiedzialności oraz potencjalnych zagrożeń dla praw podstawowych. AI Act odpowiada na te wyzwania, wprowadzając mechanizmy nadzoru, obowiązki informacyjne i wymogi techniczne, które mają zapewnić bezpieczne i etyczne wykorzystanie nowych technologii.

Oczekuje się, że wdrożenie AI Act przyczyni się do zwiększenia zaufania społecznego do sztucznej inteligencji oraz ustanowi europejski standard, który może stać się punktem odniesienia dla innych regionów świata. Z perspektywy rynku i innowacji, regulacja ta ma na celu nie tylko ograniczenie ryzyk, ale również stworzenie przewidywalnego i przejrzystego środowiska sprzyjającego rozwojowi odpowiedzialnych rozwiązań AI.

Wraz z rosnącym znaczeniem generatywnej AI, istotne będzie dalsze monitorowanie skutków regulacji, dostosowywanie przepisów do nowych realiów technologicznych oraz aktywny dialog pomiędzy regulatorami, twórcami technologii a społeczeństwem. Europa staje przed szansą, by nie tylko chronić swoich obywateli, ale również wyznaczać kierunek globalnej debaty o przyszłości sztucznej inteligencji. Na zakończenie – w Cognity wierzymy, że wiedza najlepiej działa wtedy, gdy jest osadzona w codziennej pracy. Dlatego szkolimy praktycznie.

Możliwości i ograniczenia AI 29 czerwca 2025

Jak wykorzystać storytelling w biznesie 27 czerwca 2025