AI Act – co to jest i kogo dotyczy nowe europejskie rozporządzenie o sztucznej inteligencji?

Wprowadzenie do AI Act – czym jest i dlaczego powstał

Dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (AI) stawia przed społeczeństwami i gospodarkami nowe wyzwania, zarówno pod względem bezpieczeństwa, jak i etyki. W odpowiedzi na rosnącą rolę AI w życiu codziennym, Unia Europejska zaproponowała i opracowała Artificial Intelligence Act (AI Act) – pierwsze kompleksowe rozporządzenie na świecie dotyczące regulacji systemów sztucznej inteligencji.

AI Act to inicjatywa legislacyjna mająca na celu stworzenie jednolitych zasad dla projektowania, wdrażania i stosowania AI na terenie całej UE. Jej głównym założeniem jest zapewnienie, że technologie oparte na AI są bezpieczne, zgodne z podstawowymi prawami obywateli oraz transparentne w swoim działaniu. Rozporządzenie ma również przeciwdziałać potencjalnym nadużyciom i zagrożeniom związanym z wykorzystaniem zaawansowanych algorytmów i systemów decyzyjnych.

W przeciwieństwie do dotychczasowych, często fragmentarycznych przepisów, AI Act wprowadza spójne ramy prawne oparte na podejściu opartym na ryzyku. Oznacza to, że systemy AI będą klasyfikowane w zależności od poziomu potencjalnego zagrożenia, jakie mogą stwarzać dla ludzi i społeczeństwa. Tym samym, rozporządzenie różnicuje wymogi regulacyjne dla różnych kategorii rozwiązań – od tych uznanych za niskiego ryzyka, po systemy wysokiego ryzyka czy wręcz zakazane.

Powstanie AI Act wynika z potrzeby ochrony europejskich wartości i praw człowieka w dobie intensyfikującej się cyfryzacji. Dokument ten ma również na celu wsparcie innowacji i zwiększenie zaufania obywateli oraz przedsiębiorstw do technologii AI poprzez ustanowienie przejrzystych, przewidywalnych zasad działania dla całego rynku wewnętrznego UE.

Cele i założenia unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji

AI Act, czyli unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji, stanowi pionierską próbę kompleksowego uregulowania rozwoju i stosowania technologii AI w Europie. Głównym celem tego aktu prawnego jest zapewnienie, że sztuczna inteligencja będzie rozwijana i wykorzystywana w sposób bezpieczny, przejrzysty i zgodny z podstawowymi wartościami Unii Europejskiej, takimi jak poszanowanie praw człowieka, demokracja czy zasada równości.

Rozporządzenie ma także na celu zbudowanie zaufania społecznego do systemów AI poprzez wprowadzenie jasnych ram prawnych, które ograniczą ryzyko związane z ich wdrażaniem. Kluczowym założeniem AI Act jest podejście oparte na analizie ryzyka – im wyższy potencjalny wpływ danego systemu AI na życie ludzi, tym bardziej rygorystyczne wymogi regulacyjne będą go dotyczyć. Z doświadczenia szkoleniowego Cognity wiemy, że ten temat budzi duże zainteresowanie – również wśród osób zaawansowanych.

Do głównych założeń AI Act należą:

• Ochrona podstawowych praw obywateli – zapobieganie nadużyciom związanym z wykorzystaniem systemów AI, które mogą prowadzić do dyskryminacji lub naruszenia prywatności.
• Wspieranie innowacji – stworzenie przewidywalnych i przejrzystych zasad, które mają sprzyjać rozwojowi technologii AI w bezpiecznym środowisku prawnym.
• Harmonizacja przepisów w UE – zapewnienie jednolitych standardów w całej Unii, co ma ułatwić firmom działanie na wspólnym rynku.
• Zwiększenie odpowiedzialności producentów i dostawców AI – poprzez wprowadzenie wymogów dokumentacyjnych, testów jakości i nadzoru nad działaniem systemów AI.
• Zarządzanie ryzykiem – klasyfikacja systemów AI według poziomów ryzyka, co pozwala na dostosowanie obowiązków regulacyjnych do potencjalnych zagrożeń.

AI Act nie koncentruje się jedynie na ograniczeniach – jego intencją jest także wspieranie rozwoju zaufanej i etycznej sztucznej inteligencji, która będzie służyć społeczeństwu i gospodarce. Dzięki temu Unia Europejska chce stać się globalnym liderem w odpowiedzialnym wdrażaniu technologii AI.

Zakres stosowania AI Act i klasyfikacja systemów AI

Rozporządzenie AI Act obejmuje szeroki zakres zastosowań systemów sztucznej inteligencji (AI) w Unii Europejskiej, niezależnie od tego, czy są one rozwijane w UE, czy poza nią, o ile wpływają na obywateli lub podmioty działające na terenie Wspólnoty. Głównym założeniem jest zapewnienie bezpiecznego i zgodnego z wartościami UE rozwoju oraz wykorzystywania AI.

AI Act wprowadza klasyfikację systemów AI według poziomu ryzyka, jaki mogą stwarzać dla bezpieczeństwa, praw podstawowych oraz interesów publicznych. Od tej klasyfikacji zależą obowiązki regulacyjne dla twórców i użytkowników tych systemów.

Klasyfikacja systemów AI według poziomu ryzyka

Rozporządzenie wyróżnia cztery główne kategorie ryzyka:

Zakres AI Act obejmuje zarówno dostawców (producentów, projektantów, dostawców usług AI), jak i użytkowników systemów AI, którzy stosują je w działalności zawodowej lub komercyjnej. Przepisy nie mają zastosowania do systemów wykorzystywanych wyłącznie do celów prywatnych, o ile nie oddziałują na inne osoby.

Co istotne, AI Act nie ogranicza się jedynie do oprogramowania, ale odnosi się do całych systemów, które obejmują dane wejściowe, przetwarzanie oraz dane wyjściowe generowane przez AI. Dzięki temu regulacja jest wystarczająco elastyczna, by objąć różnorodne technologie i przypadki użycia.

Podsumowując, klasyfikacja ryzyka stanowi kluczowy element struktury AI Act, umożliwiający odpowiednie dopasowanie wymogów prawnych do potencjalnych zagrożeń płynących z zastosowania danej technologii AI. Osoby chcące lepiej zrozumieć obowiązki wynikające z rozporządzenia mogą skorzystać z Kursu AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Podmioty objęte regulacją – kto musi się dostosować

AI Act to unijne rozporządzenie o szerokim zasięgu, które obejmuje różnorodne podmioty zaangażowane w projektowanie, rozwój, wdrażanie i wykorzystywanie systemów sztucznej inteligencji. Kluczowym założeniem rozporządzenia jest objęcie nadzorem nie tylko producentów i dostawców technologii AI, ale także użytkowników i innych uczestników łańcucha wartości tych systemów. Zakres ten dotyczy zarówno firm z siedzibą na terenie Unii Europejskiej, jak i podmiotów spoza UE, jeśli ich produkty lub usługi są oferowane na rynku unijnym. W Cognity omawiamy to zagadnienie zarówno od strony technicznej, jak i praktycznej – zgodnie z realiami pracy uczestników.

W praktyce oznacza to, że regulacją objęci zostaną m.in.:

• Dostawcy systemów AI – czyli organizacje tworzące i rozwijające systemy sztucznej inteligencji, niezależnie od ich wielkości (od dużych firm technologicznych po startupy).
• Użytkownicy systemów AI – przedsiębiorstwa i instytucje wdrażające rozwiązania AI w swojej działalności, np. banki, szpitale, urzędy czy firmy logistyczne.
• Importerzy i dystrybutorzy – firmy wprowadzające na rynek UE rozwiązania AI stworzone w krajach trzecich.
• Operatorzy i integratorzy – podmioty odpowiedzialne za łączenie systemów AI z innymi technologiami lub środowiskami operacyjnymi.

Dla lepszego zobrazowania, poniższa tabela przedstawia podstawowe kategorie podmiotów objętych AI Act oraz ich rolę w cyklu życia systemów AI:

Warto zaznaczyć, że AI Act ma charakter eksterytorialny – oznacza to, że nawet podmioty spoza UE będą musiały przestrzegać jego przepisów, jeśli ich systemy AI będą wykorzystywane przez obywateli lub przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej.

Zgodność z AI Act nie będzie więc wyłącznie domeną dużych firm technologicznych – rozporządzenie wpłynie również na mniejsze podmioty, w tym startupy, organizacje pozarządowe oraz instytucje publiczne i prywatne wdrażające rozwiązania AI w różnych branżach.

Wpływ AI Act na firmy technologiczne i startupy

AI Act wprowadza nową jakość w regulowaniu rozwoju i wdrażania sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej. Dla firm technologicznych oraz startupów oznacza to szereg wyzwań, ale również szansę na zbudowanie zaufania do oferowanych rozwiązań. Nowe przepisy mają na celu zapewnienie bezpiecznego i zgodnego z wartościami UE rozwoju AI, co bezpośrednio wpływa na sposób tworzenia, testowania i wdrażania produktów opartych o sztuczną inteligencję.

W szczególności firmy muszą dostosować swoje działania do poziomu ryzyka przypisanego ich systemom AI. Przepisy rozróżniają cztery poziomy ryzyka: niedopuszczalne, wysokie, ograniczone oraz minimalne, co z kolei determinuje zakres obowiązków regulacyjnych.

Kluczowe zmiany dla firm technologicznych i startupów:

• Obowiązek oceny ryzyka – firmy muszą samodzielnie klasyfikować swoje systemy AI, co może wymagać wsparcia ekspertów ds. compliance i prawa technologicznego.
• Wymogi dokumentacyjne – dla systemów wysokiego ryzyka konieczne będzie prowadzenie szczegółowej dokumentacji technicznej oraz wdrożenie mechanizmów nadzoru.
• Transparentność – niektóre algorytmy będą musiały informować użytkownika o tym, że mają do czynienia z systemem AI, co wpływa na projektowanie interfejsów i doświadczeń użytkownika.
• Rejestracja w UE – niektóre systemy wysokiego ryzyka będą musiały zostać zgłoszone do publicznego rejestru prowadzonego przez Komisję Europejską.
• Wpływ na budżet i planowanie – nowe obowiązki mogą zwiększyć koszty operacyjne, szczególnie w fazie rozwoju produktu.

Poniższa tabela przedstawia uproszczone porównanie wpływu AI Act na różne typy podmiotów:

AI Act może również wpłynąć na decyzje inwestycyjne – inwestorzy będą oczekiwać, że startupy już na wczesnym etapie rozwoju przewidzą i wbudują zgodność z rozporządzeniem w swój model biznesowy. To oznacza nowe wyzwania, ale i przewagę konkurencyjną dla tych, którzy odpowiednio wcześnie się dostosują. Dobrym punktem wyjścia może być udział w Kursie Compliance i bezpieczeństwo danych w organizacji, który pomaga zrozumieć kluczowe wymagania i przygotować firmę na nowe regulacje.

Znaczenie regulacji dla administracji publicznej

AI Act istotnie wpłynie na sposób, w jaki administracja publiczna w krajach Unii Europejskiej projektuje, wdraża i nadzoruje systemy sztucznej inteligencji. Regulacja nakłada na organy publiczne szereg obowiązków mających na celu zapewnienie zgodności z unijnymi standardami etycznymi, prawnymi i technicznymi.

Administracja publiczna często korzysta z AI w obszarach wrażliwych społecznie – takich jak bezpieczeństwo, wymiar sprawiedliwości, opieka zdrowotna czy pomoc społeczna – dlatego też podlega szczególnym wymogom w zakresie przejrzystości i zarządzania ryzykiem. AI Act wskazuje na konieczność klasyfikacji takich systemów jako wysokiego ryzyka, co wiąże się z dodatkowymi procedurami oceny zgodności, dokumentowania procesów decyzyjnych i zapewnienia możliwości audytu.

Oto podstawowe konsekwencje regulacji dla administracji publicznej:

• Obowiązek oceny ryzyka – przed wdrożeniem systemu AI należy przeanalizować potencjalne zagrożenia dla praw podstawowych i bezpieczeństwa obywateli.
• Wymóg przejrzystości – obywatele muszą być informowani, gdy mają do czynienia z systemem AI, szczególnie jeśli wpływa on na decyzje administracyjne.
• Ścisła dokumentacja – instytucje publiczne muszą prowadzić szczegółową dokumentację dotyczącą działania i uczenia modeli AI, a także umożliwiać organom nadzorującym wgląd w ich funkcjonowanie.
• Szkolenia i kompetencje – wzmocnienie kompetencji cyfrowych urzędników staje się niezbędne, zwłaszcza w zakresie nadzoru nad systemami AI.

W praktyce oznacza to, że np. systemy automatyzujące przydział świadczeń socjalnych lub wspierające decyzje przy rekrutacji do szkół publicznych będą podlegały dodatkowemu nadzorowi i transparentności.

AI Act zmienia zatem nie tylko sposób korzystania z technologii w sektorze publicznym, ale także podkreśla rolę odpowiedzialności i zaufania w relacjach państwo–obywatel w kontekście cyfrowym.

Co AI Act oznacza dla użytkowników końcowych

AI Act wprowadza istotne zmiany nie tylko dla firm i instytucji projektujących oraz wdrażających systemy sztucznej inteligencji, ale także dla zwykłych użytkowników, którzy na co dzień korzystają z technologii opartych na AI – zarówno świadomie, jak i nieświadomie.

Dzięki nowemu rozporządzeniu użytkownicy końcowi zyskują przede wszystkim większą przejrzystość i bezpieczeństwo. AI Act nakłada na twórców systemów obowiązki informacyjne, co oznacza, że osoby korzystające z rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji będą miały prawo wiedzieć, kiedy wchodzą w interakcję z takim systemem. Dotyczyć to będzie m.in. chatbotów, asystentów głosowych czy algorytmów personalizujących treści.

Nowe przepisy mają również na celu ograniczenie ryzyka związanego z dyskryminacją lub nieprzejrzystym podejmowaniem decyzji przez algorytmy. Dla użytkowników oznacza to większą ochronę ich praw podstawowych, takich jak prywatność, równość dostępu do usług czy możliwość zakwestionowania decyzji podjętej przez system AI.

W przypadku narzędzi wysokiego ryzyka, takich jak te stosowane w rekrutacji, ocenie zdolności kredytowej lub nadzorze publicznym, użytkownicy będą mogli liczyć na większą kontrolę jakości i odpowiedzialność ze strony dostawcy rozwiązania. Wprowadzenie obowiązków związanych z monitorowaniem i zgłaszaniem nieprawidłowości ma służyć zwiększeniu zaufania do technologii sztucznej inteligencji.

Krótko mówiąc, AI Act ma na celu sprawić, aby systemy AI były bardziej etyczne, przejrzyste i bezpieczne – co bezpośrednio przekłada się na lepsze doświadczenia i ochronę dla użytkowników końcowych.

Perspektywy i wyzwania związane z wdrożeniem AI Act

Wprowadzenie AI Act stanowi istotny krok w kierunku uregulowania dynamicznie rozwijającej się dziedziny sztucznej inteligencji. Choć rozporządzenie ma na celu zapewnienie bezpiecznego, transparentnego i etycznego rozwoju technologii AI, jego wdrożenie niesie ze sobą zarówno istotne możliwości, jak i szereg wyzwań dla zainteresowanych stron.

Perspektywy:

• Zwiększenie zaufania społecznego: Przejrzyste zasady stosowania AI mogą poprawić postrzeganie tej technologii przez obywateli i użytkowników końcowych.
• Wyrównanie standardów: Ujednolicone regulacje w całej Unii Europejskiej sprzyjają rozwojowi jednolitego rynku cyfrowego i ułatwiają ekspansję firm na nowe rynki.
• Wzmocnienie ochrony praw podstawowych: AI Act stawia nacisk na poszanowanie praw człowieka i etykę w projektowaniu oraz wdrażaniu systemów AI.

Wyzwania:

• Dostosowanie się do nowych obowiązków: Przedsiębiorstwa, zwłaszcza małe i średnie, mogą napotkać trudności w zrozumieniu i spełnieniu wymogów technicznych i administracyjnych.
• Różnorodność zastosowań AI: Nowe przepisy muszą być wystarczająco elastyczne, by obejmować szeroki wachlarz zastosowań technologii – od prostych narzędzi analitycznych po zaawansowane systemy autonomiczne.
• Tempo zmian technologicznych: Szybki rozwój AI może sprawić, że niektóre przepisy staną się nieaktualne lub zbyt ogólne, zanim zostaną w pełni wdrożone.

Wdrażanie AI Act będzie wymagało współpracy pomiędzy regulatorami, sektorem prywatnym i społeczeństwem obywatelskim. Kluczowe okaże się również zapewnienie odpowiednich zasobów, narzędzi i szkoleń, które umożliwią skuteczne dostosowanie się do nowych przepisów i wykorzystanie ich jako impulsu do innowacji i odpowiedzialnego rozwoju sztucznej inteligencji w Europie. W Cognity uczymy, jak skutecznie radzić sobie z podobnymi wyzwaniami – zarówno indywidualnie, jak i zespołowo.

Czy ChatGPT można zintegrować z innymi aplikacjami? 25 czerwca 2025

Zasada ponownego wykorzystania danych - jak dane mogą pracować wielokrotnie? 23 czerwca 2025