AI Act w praktyce – co zmieni się dla firm w Polsce?

Wprowadzenie do AI Act i jego znaczenie dla firm

AI Act, czyli Akt o Sztucznej Inteligencji, to pierwsze kompleksowe rozporządzenie Unii Europejskiej regulujące wykorzystanie systemów sztucznej inteligencji. Jego celem jest zapewnienie, że rozwój i zastosowanie AI w Europie odbywa się w sposób bezpieczny, przejrzysty i zgodny z wartościami UE. Wprowadzenie tego aktu stanowi istotny krok w kierunku ujednolicenia przepisów dotyczących AI na terenie całej wspólnoty, co ma kluczowe znaczenie dla firm działających w różnych krajach członkowskich, w tym w Polsce.

Dla przedsiębiorstw oznacza to pojawienie się nowych obowiązków związanych z projektowaniem, wdrażaniem i wykorzystywaniem systemów AI – szczególnie jeśli technologie te wpływają na prawa i bezpieczeństwo obywateli. AI Act wprowadza podejście oparte na ocenie ryzyka, klasyfikując systemy AI w zależności od potencjalnego zagrożenia, jakie mogą stanowić dla użytkowników. W zależności od tej klasyfikacji, przedsiębiorstwa będą musiały spełniać określone wymogi prawne i techniczne.

Znaczenie AI Act dla firm w Polsce jest dwojakie: z jednej strony nowe przepisy mogą wymagać dostosowania istniejących procesów i produktów, z drugiej – mogą stanowić impuls do innowacji i zwiększenia zaufania do technologii AI wśród klientów i partnerów. Dodatkowo, jednolite zasady w całej UE mogą ułatwić ekspansję rynkową firmom wykorzystującym sztuczną inteligencję.

Warto podkreślić, że AI Act będzie miał zastosowanie nie tylko do firm tworzących systemy AI, ale również do podmiotów, które je wdrażają lub wykorzystują w swojej działalności, niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa czy branży.

Kluczowe obowiązki dla przedsiębiorstw wynikające z AI Act

AI Act wprowadza zestaw obowiązków, które będą musiały zostać spełnione przez przedsiębiorstwa działające na terenie Unii Europejskiej, w tym w Polsce, jeśli tworzą, wdrażają lub wykorzystują systemy sztucznej inteligencji. Celem tych regulacji jest zapewnienie, że technologie AI są bezpieczne, przejrzyste i zgodne z podstawowymi prawami człowieka.

Temat tego artykułu pojawia się w niemal każdej sesji szkoleniowej Cognity – czasem w formie pytania, czasem w formie frustracji.

Kluczowe obowiązki przedsiębiorstw wynikające z AI Act obejmują:

• Ocena i klasyfikacja systemów AI – firmy będą musiały określić, do której kategorii ryzyka należy ich system (minimalne, ograniczone, wysokie lub niedozwolone ryzyko). Odpowiednia klasyfikacja będzie determinować dalsze obowiązki regulacyjne.
• Przejrzystość i informowanie użytkowników – w przypadku niektórych systemów sztucznej inteligencji, przedsiębiorstwa będą zobowiązane do informowania użytkowników, że mają do czynienia z AI, a nie z człowiekiem, np. w chatbotach czy systemach generujących treść.
• Zarządzanie jakością danych – dla systemów wysokiego ryzyka konieczne będzie zapewnienie, że dane wykorzystywane do trenowania i walidacji modeli są odpowiednie, reprezentatywne i wolne od uprzedzeń.
• Wdrażanie systemów zarządzania ryzykiem – firmy będą musiały prowadzić ocenę ryzyk związanych z funkcjonowaniem AI oraz stosować procedury ich minimalizacji.
• Dokumentacja techniczna i rejestrowanie działań – obowiązkowe będzie prowadzenie odpowiedniej dokumentacji technicznej oraz zapewnienie możliwości audytu działania systemów AI, szczególnie tych o podwyższonym ryzyku.
• Wewnętrzny nadzór i zgodność – przedsiębiorstwa opracowujące lub wdrażające AI będą zobowiązane do wdrażania systemów wewnętrznej kontroli jakości i zgodności z przepisami, w tym przeprowadzania ocen zgodności przed wprowadzeniem systemu na rynek.

Dostosowanie się do tych obowiązków będzie wymagało od firm zintegrowania nowych procedur w obszarach zarządzania technologią, zgodności prawnej oraz odpowiedzialności operacyjnej i etycznej.

Klasyfikacja systemów AI i jej wpływ na działalność firm

Jednym z kluczowych elementów rozporządzenia AI Act jest klasyfikacja systemów sztucznej inteligencji według poziomu ryzyka, jaki mogą stwarzać dla użytkowników, społeczeństwa i praw podstawowych. Ten podział determinuje zakres obowiązków nakładanych na przedsiębiorstwa, które projektują, wdrażają lub wykorzystują rozwiązania AI w swojej działalności.

AI Act wyróżnia cztery główne kategorie systemów AI:

• Szczególnie ryzykowne (prohibited): systemy uznane za nieakceptowalne ze względu na ingerencję w prawa człowieka, np. manipulacja zachowaniem lub ocena społeczna obywateli.
• Wysokiego ryzyka (high-risk): systemy wykorzystywane m.in. w rekrutacji, edukacji, opiece zdrowotnej, sądownictwie czy infrastrukturze krytycznej. Wiążą się z największym zakresem obowiązków w zakresie zgodności.
• Ograniczonego ryzyka (limited risk): systemy, które wymagają podstawowej przejrzystości, np. chatboty, które muszą informować użytkownika, że rozmawia z maszyną.
• Minimalnego ryzyka (minimal risk): większość systemów AI, np. filtry antyspamowe czy rekomendacje produktów, nieobjęte dodatkowymi wymaganiami.

Wpływ tej klasyfikacji na firmy jest znaczący – decyduje o tym, jakie obowiązki związane z dokumentacją, oceną ryzyka, nadzorem oraz przejrzystością muszą zostać spełnione. Poniższa tabela przedstawia uproszczone porównanie wymagań:

Rozpoznanie, do której kategorii należy stosowany system AI, pozwala firmom odpowiednio zaplanować działania zgodnościowe i oszacować niezbędne nakłady. Przy niektórych zastosowaniach może to oznaczać konieczność wdrożenia formalnych procedur oceny ryzyka, prowadzenia rejestrów czy umożliwienia audytów zewnętrznych. W celu lepszego przygotowania się do nadchodzących wymagań warto rozważyć udział w Kursie AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Zmiany w procesach zgodności i zarządzania ryzykiem

Wprowadzenie AI Act oznacza istotną transformację w podejściu firm do zgodności regulacyjnej oraz zarządzania ryzykiem związanym z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Ustawodawstwo to wprowadza nowe ramy prawne, które wymagają od przedsiębiorstw systematycznego podejścia do oceny i monitorowania potencjalnych zagrożeń związanych z AI – zarówno na etapie projektowania, jak i eksploatacji systemów.

W odróżnieniu od dotychczasowych, często fragmentarycznych praktyk compliance, AI Act nakłada obowiązek prowadzenia zintegrowanych działań z zakresu zgodności, uwzględniających specyfikę technologii AI. Oznacza to konieczność nie tylko dokumentowania procesów decyzyjnych algorytmów, ale również wdrożenia nowych procedur oceny ryzyka, audytów wewnętrznych oraz systemów raportowania zgodności.

Firmy będą musiały zrewidować swoje istniejące procedury zgodności, aby objęły one wszystkie etapy cyklu życia systemów AI: od projektowania, przez wdrażanie, aż po bieżące użytkowanie. W praktyce może to oznaczać konieczność wdrożenia specjalistycznych narzędzi do śledzenia zmian w danych treningowych, rejestrowania decyzji podejmowanych przez algorytmy oraz wprowadzania mechanizmów weryfikacji ludzkiej kontroli w krytycznych punktach procesu decyzyjnego.

Warto też zwrócić uwagę na konieczność zapewnienia interoperacyjności systemów AI z wewnętrznymi systemami compliance. Przykładowo, systemy klasy GRC (Governance, Risk & Compliance) będą musiały być zintegrowane z komponentami AI, aby umożliwić ciągły nadzór nad ich działaniem i oceną ryzyka.

W praktyce oznacza to większe zaangażowanie zespołów ds. zgodności, IT oraz działów prawnych w procesy wdrażania i utrzymania technologii AI, co w wielu firmach będzie wymagało przekształcenia istniejących struktur organizacyjnych lub zatrudnienia nowych specjalistów. Zespół trenerski Cognity zauważa, że właśnie ten aspekt sprawia uczestnikom najwięcej trudności.

Wpływ AI Act na rozwój i wdrażanie technologii AI w firmach

Rozporządzenie AI Act wprowadza nowe ramy prawne, które istotnie wpływają na sposób projektowania, rozwijania i wdrażania systemów sztucznej inteligencji w przedsiębiorstwach działających w Polsce. Choć celem regulacji jest zwiększenie bezpieczeństwa i przejrzystości, to dla firm oznacza to konieczność przemyślenia dotychczasowych praktyk w zakresie wykorzystania AI.

Przede wszystkim, AI Act wprowadza mechanizmy, które mogą spowolnić wdrażanie innowacji – szczególnie w przypadku systemów zaklasyfikowanych jako wysokiego ryzyka. Firmy będą musiały uwzględniać nowe wymagania już na etapie planowania rozwiązań AI, co może prowadzić do wydłużenia cyklu tworzenia produktów i usług.

Jednocześnie regulacje te mogą działać jako impuls modernizacyjny, szczególnie dla podmiotów, które dotąd nie wdrażały spójnych strategii etycznego projektowania AI czy zarządzania danymi. Firmy zaczynają wdrażać nowe procesy zgodności (compliance-by-design), a także inwestować w kompetencje z obszaru audytu algorytmicznego i testowania systemów AI.

W praktyce, podejście do rozwoju AI w firmach może kształtować się według dwóch głównych kierunków:

Dla firm działających w sektorach takich jak finanse, zdrowie, logistyka czy edukacja, gdzie systemy AI mogą mieć bezpośredni wpływ na ludzi, AI Act oznacza konieczność stworzenia nowych modeli operacyjnych, które będą równoważyć innowacyjność z odpowiedzialnością. Przykładowo, firmy tworzące chatboty lub narzędzia rekrutacyjne oparte na AI będą musiały zadbać o wyjaśnialność decyzji podejmowanych przez algorytmy oraz możliwość audytowania tych wyników.

Warto również zaznaczyć, że AI Act może pobudzić rynek usług doradczych i technologicznych związanych z etycznym AI, tworząc nowe ścieżki rozwoju dla firm świadczących usługi w zakresie zgodności, testów i certyfikacji algorytmów. W tym kontekście pomocne może być uczestnictwo w Kursie AI a RODO – jak łączyć zgodność regulacyjną z wdrażaniem nowych technologii, który dostarcza praktycznych wskazówek w zakresie implementacji wymogów prawnych i technologicznych.

Rola organów nadzorczych i sankcje za nieprzestrzeganie przepisów

AI Act wprowadza nową strukturę nadzoru nad technologiami sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej, zakładając ścisłą współpracę między organami krajowymi a unijnym organem centralnym. W Polsce główną funkcję nadzorczą pełnić będzie instytucja wyznaczona przez państwo – najprawdopodobniej jeden z już istniejących organów regulacyjnych, takich jak UODO lub UKE, uzupełniony o nowo utworzone jednostki techniczne.

Organ nadzorczy będzie odpowiedzialny m.in. za:

• monitorowanie zgodności systemów AI z przepisami AI Act,
• prowadzenie kontroli i audytów w przedsiębiorstwach,
• rozpatrywanie skarg obywateli i użytkowników końcowych,
• współpracę z Europejską Radą ds. Sztucznej Inteligencji (European Artificial Intelligence Board – EAIB).

Dla firm oznacza to zwiększoną odpowiedzialność w zakresie transparentności, dokumentacji technicznej oraz zarządzania ryzykiem związanym z wdrażaniem i użytkowaniem systemów AI. W przypadku naruszeń, AI Act przewiduje zróżnicowane sankcje finansowe i administracyjne, uzależnione od rodzaju i wagi wykroczenia.

W praktyce oznacza to konieczność wdrożenia skutecznych mechanizmów monitorowania i raportowania wewnętrznego. Dodatkowo, firmy mogą być zobowiązane do przeprowadzania audytów zgodności i udostępniania dokumentacji na żądanie odpowiednich organów.

Przedsiębiorstwa w Polsce powinny być przygotowane na większą przejrzystość i odpowiedzialność w zakresie rozwoju i stosowania systemów AI, a także konieczność szybkiego reagowania na polecenia organów nadzorczych. W przeciwnym razie ryzykują nie tylko karami finansowymi, ale również utratą reputacji i ograniczeniem dostępu do unijnego rynku.

Wyzwania i koszty dostosowania się do nowych regulacji

Wprowadzenie AI Act oznacza dla firm w Polsce nie tylko konieczność spełnienia określonych wymagań prawnych, lecz także stawia przed nimi szereg wyzwań organizacyjnych, technologicznych i finansowych. Dostosowanie się do nowych regulacji będzie szczególnie wymagające dla przedsiębiorstw, które do tej pory nie prowadziły systematycznej oceny ryzyka związanego z wykorzystaniem sztucznej inteligencji lub nie posiadają zintegrowanych procedur zgodności.

Jednym z największych wyzwań jest konieczność dostosowania procesów wewnętrznych do zasad przejrzystości, nadzoru oraz dokumentowania sposobu działania systemów AI. Firmy będą musiały zainwestować w:

• opracowanie i wdrożenie nowych procedur zgodności – w tym systemów oceny ryzyka i środków zaradczych, zgodnych z wymaganiami AI Act;
• szkolenia dla pracowników – niezbędne, by personel odpowiedzialny za rozwój, wdrażanie i nadzór nad AI rozumiał nowe obowiązki i potrafił je stosować w praktyce;
• wdrożenie narzędzi technologicznych – umożliwiających monitorowanie, audyt oraz dokumentowanie działania systemów AI;
• konsultacje prawne i techniczne – pomoc ekspertów w interpretacji przepisów oraz dostosowaniu używanych rozwiązań do wymogów prawnych.

Dodatkowo, dla wielu firm istotnym aspektem będzie zidentyfikowanie, czy i które z ich rozwiązań AI podlegają klasyfikacji jako systemy wysokiego ryzyka. Taka kwalifikacja wiąże się z dodatkowymi wymaganiami oraz – co za tym idzie – zwiększonymi kosztami wdrożenia i utrzymania zgodności.

Warto również zaznaczyć, że przedsiębiorstwa będą musiały uwzględnić potencjalne koszty związane z opóźnieniami we wdrażaniu nowych technologii AI, które mogą wynikać z konieczności przeprowadzenia szczegółowej ewaluacji zgodności lub oczekiwania na zatwierdzenia regulacyjne.

Choć AI Act ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa i zaufania do sztucznej inteligencji, jego implementacja będzie wymagała od firm znacznych nakładów – zarówno finansowych, jak i organizacyjnych. Długofalowo jednak może to przełożyć się na większą przewidywalność regulacyjną i lepsze przygotowanie do funkcjonowania w cyfrowej gospodarce przyszłości.

Przygotowanie firm w Polsce do wejścia AI Act w życie

Wprowadzenie unijnego rozporządzenia AI Act oznacza, że firmy działające w Polsce muszą już dziś rozpocząć przygotowania do nowych obowiązków prawnych i organizacyjnych. AI Act wprowadza jednolite zasady stosowania sztucznej inteligencji w krajach UE, a jego celem jest zapewnienie bezpiecznego, przejrzystego i zgodnego z wartościami etycznymi wdrażania technologii AI.

Firmy powinny przede wszystkim skupić się na zrozumieniu, czy i w jaki sposób ich produkty, usługi lub procesy wykorzystują systemy sztucznej inteligencji. Kluczowe będzie określenie, do której kategorii ryzyka – zgodnie z klasyfikacją AI Act – należą wykorzystywane systemy AI, ponieważ to będzie determinować zakres obowiązków regulacyjnych.

W praktyce przygotowanie do AI Act obejmuje m.in.:

• Audyt wykorzystania AI – identyfikacja obecnych i planowanych rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji.
• Analizę zgodności – weryfikację, czy wykorzystywane systemy AI spełniają nowe wymogi prawne i etyczne.
• Budowanie kompetencji w organizacji – szkolenia dla działów prawnych, IT i zarządu dotyczące nowych regulacji i zasad oceny ryzyka.
• Przygotowanie procedur wewnętrznych – opracowanie lub aktualizacja polityk zarządzania danymi, przejrzystości algorytmów czy dokumentacji technicznej.

Choć AI Act ma charakter regulacyjny, jego wdrożenie może być także szansą dla firm na uporządkowanie procesów związanych z technologią, zwiększenie zaufania klientów i wzmocnienie pozycji konkurencyjnej na rynku europejskim. Kluczowe będzie jednak odpowiednio wczesne rozpoczęcie przygotowań i aktywna współpraca między działami technologicznymi, prawnymi i zarządczymi. Jeśli ten temat jest dla Ciebie ważny – w Cognity pokazujemy, jak przełożyć go na praktyczne działania.

Partitioning w Delta Lake — jak to robić mądrze 14 marca 2026

Jak wykorzystać funkcję JEŻELI? CZ. I 12 marca 2026