AI Act – podstawy (dla osób, które „dopiero słyszały nazwę”)

Wprowadzenie do AI Act

AI Act to pierwszy w historii kompleksowy akt prawny regulujący sztuczną inteligencję na poziomie Unii Europejskiej. Jego celem jest stworzenie wspólnych ram prawnych dla rozwoju i stosowania systemów AI w sposób bezpieczny, przejrzysty i zgodny z wartościami UE. Ustawa ta ma na celu zarówno ochronę obywateli, jak i wspieranie innowacji technologicznych w Europie.

Wprowadzenie AI Act jest reakcją na dynamiczny rozwój technologii sztucznej inteligencji, której zastosowania są coraz powszechniejsze – od rekomendacji treści w serwisach internetowych, przez rozpoznawanie twarzy, aż po systemy wspomagające decyzje medyczne czy finansowe. Choć AI może przynieść wiele korzyści, niesie też ze sobą ryzyko nadużyć i dyskryminacji, dlatego konieczne stało się stworzenie ram regulacyjnych.

AI Act nie zakazuje sztucznej inteligencji, ale wprowadza podejście oparte na ocenie ryzyka. Oznacza to, że różne systemy AI będą podlegać różnym wymogom w zależności od tego, jak duży wpływ mogą mieć na prawa i bezpieczeństwo ludzi. Dla twórców i użytkowników oznacza to nowe obowiązki, które zależą od charakteru i zastosowania danego systemu.

Choć przepisy zostały opracowane na poziomie UE, AI Act będzie miał znaczenie globalne – firmy spoza Europy również będą musiały się do niego stosować, jeśli oferują swoje systemy AI na unijnym rynku. To czyni go jednym z najważniejszych aktów prawnych w obszarze nowych technologii w skali światowej.

Dlaczego powstał AI Act?

Sztuczna inteligencja rozwija się niezwykle dynamicznie i coraz częściej znajduje zastosowanie w codziennym życiu – od rekomendacji produktów w sklepach internetowych, przez systemy rozpoznawania twarzy, aż po zarządzanie procesami w firmach czy medycynie. Wraz z tym rozwojem pojawiły się jednak pytania o bezpieczeństwo, transparentność i odpowiedzialność za decyzje podejmowane przez algorytmy.

AI Act został stworzony przez Unię Europejską jako odpowiedź na potrzebę uregulowania tych kwestii. Jego głównym celem jest zapewnienie, że systemy sztucznej inteligencji działają w sposób zgodny z wartościami europejskimi, takimi jak poszanowanie praw człowieka, ochrona prywatności oraz niedyskryminacja.

Powstanie AI Actu wynika również z potrzeby zapewnienia spójnych zasad dla całego europejskiego rynku. Wcześniej brakowało jednolitych regulacji, co utrudniało firmom działanie na większą skalę oraz wprowadzało niepewność prawną. Dzięki AI Act ma być możliwe stworzenie przewidywalnych warunków dla rozwoju innowacji, przy jednoczesnym ograniczeniu potencjalnych zagrożeń wynikających z niewłaściwego wykorzystania AI.

Regulacje te mają także na celu budowanie zaufania społeczeństwa do nowych technologii. Wprowadzenie jasnych zasad użytkowania i projektowania systemów AI ma pomóc obywatelom lepiej rozumieć, na jakich zasadach działają inteligentne rozwiązania i jakie prawa im przysługują w kontaktach z nimi. Ten wpis powstał w odpowiedzi na zagadnienia, które regularnie pojawiają się na szkoleniach prowadzonych przez Cognity.

Czym jest sztuczna inteligencja według AI Act?

AI Act, czyli europejskie rozporządzenie dotyczące sztucznej inteligencji, przedstawia własną definicję systemów AI, aby precyzyjnie określić, które technologie podlegają nowym regulacjom. Zgodnie z AI Act, sztuczna inteligencja to systemy programowe opracowane przy użyciu różnych podejść informatycznych, które mogą generować wyniki, treści, prognozy, zalecenia lub decyzje wpływające na środowisko fizyczne lub wirtualne.

AI Act wyróżnia trzy główne formy technologii objętych definicją AI:

• Uczenie maszynowe (Machine Learning) – w tym głębokie uczenie (deep learning), gdzie system uczy się na podstawie danych, by rozpoznawać wzorce i podejmować decyzje.
• Systemy oparte na regułach – wykorzystujące logiczne reguły i algorytmy do wnioskowania i podejmowania decyzji.
• Statystyczne podejścia – wykorzystujące metody statystyczne do analizy danych i przewidywania wyników.

Kluczowym aspektem definicji AI w AI Act jest autonomia działania. Oznacza to, że system AI może działać w sposób mniej lub bardziej niezależny od człowieka, chociaż często nadal wymaga nadzoru lub ingerencji.

Poniższa tabela pokazuje uproszczone porównanie typów technologii objętych definicją AI według AI Act:

Ważne jest, że w świetle AI Act nie każda automatyzacja to AI. Kluczowe jest, czy system posiada zdolność do uczenia się, adaptacji lub podejmowania decyzji w sposób wymagający minimalnej interwencji człowieka. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak stosować te przepisy w praktyce, sprawdź Kurs AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Klasyfikacja systemów AI według poziomu ryzyka

AI Act wprowadza czterostopniową klasyfikację systemów sztucznej inteligencji w zależności od poziomu ryzyka, jakie mogą one generować dla zdrowia, bezpieczeństwa, praw podstawowych lub interesu publicznego. Podejście to opiera się na zasadzie proporcjonalności – im wyższe ryzyko, tym surowsze obowiązki regulacyjne. Na szkoleniach Cognity pokazujemy, jak poradzić sobie z tym zagadnieniem krok po kroku – poniżej przedstawiamy skrót tych metod.

Taka klasyfikacja nie tylko porządkuje podejście do regulacji, ale ma też na celu ochronę użytkowników bez hamowania innowacyjności. W kolejnych częściach przepisy precyzują wymogi i ograniczenia dla każdej z tych kategorii.

Obowiązki dla twórców i użytkowników AI

AI Act wprowadza konkretne obowiązki dla dwóch głównych grup: twórców systemów sztucznej inteligencji (czyli producentów, dostawców) oraz ich użytkowników (np. firm wdrażających AI w swoich produktach lub procesach). Zakres tych obowiązków zależy od poziomu ryzyka, jaki system AI może stwarzać.

Poniższa tabela przedstawia podstawowe różnice w obowiązkach między twórcami a użytkownikami systemów AI:

W przypadku systemów zaklasyfikowanych jako wysokiego ryzyka, obowiązki są bardziej rozbudowane i dotyczą m.in. jakości danych, przejrzystości działania oraz nadzoru człowieka nad decyzjami podejmowanymi przez AI.

Warto podkreślić, że nawet systemy nieobjęte kategorią wysokiego ryzyka – np. chatboty czy generatory tekstu – również muszą spełniać minimalne wymagania informacyjne, np. informować użytkownika, że rozmawia z maszyną, a nie człowiekiem. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak skutecznie łączyć regulacyjne wymagania związane z AI i RODO, polecamy Kurs AI a RODO – jak łączyć zgodność regulacyjną z wdrażaniem nowych technologii.

Zakazane zastosowania sztucznej inteligencji

AI Act wprowadza konkretne zakazy dotyczące użycia sztucznej inteligencji, które uznano za nieakceptowalne z punktu widzenia praw człowieka, bezpieczeństwa i etyki. Celem tych przepisów jest ochrona obywateli przed nadużyciami i zapewnienie, że AI rozwija się w sposób odpowiedzialny.

Zakazane zastosowania to przede wszystkim takie, które mogą prowadzić do manipulacji zachowaniami lub naruszania godności ludzkiej. AI Act przewiduje, że niektóre systemy AI, niezależnie od ich potencjalnych korzyści, są zbyt ryzykowne i nieetyczne, by mogły być dozwolone na rynku UE.

Zakazane zastosowania są objęte szczególnym nadzorem regulacyjnym. Wprowadzenie takiego systemu do obrotu lub jego użycie w Unii Europejskiej może skutkować wysokimi karami finansowymi.

Wpływ AI Act na firmy i konsumentów

Wprowadzenie AI Act znacząco zmienia sposób, w jaki firmy projektują, wdrażają i wykorzystują systemy sztucznej inteligencji. Ustanawia ono ramy prawne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa, przejrzystości i odpowiedzialności w korzystaniu z AI – zarówno w kontekście biznesowym, jak i konsumenckim.

Dla firm oznacza to konieczność dostosowania procesów projektowania i wdrażania systemów AI do nowych wymogów. Przedsiębiorstwa będą musiały ocenić poziom ryzyka związanego ze swoimi rozwiązaniami AI, zapewnić odpowiednią dokumentację techniczną, prowadzić analizy zgodności, a w niektórych przypadkach także uzyskać certyfikaty lub rejestrować systemy w odpowiednich instytucjach nadzorczych. To może wiązać się z dodatkowymi kosztami i koniecznością zmian organizacyjnych, ale także zwiększyć zaufanie klientów do oferowanych produktów i usług.

Dla konsumentów AI Act oznacza większą ochronę ich praw oraz większą przejrzystość w działaniu systemów opartych na sztucznej inteligencji. Użytkownicy powinni móc z łatwością rozpoznać, kiedy mają do czynienia z AI, zrozumieć, jak podejmowane są decyzje algorytmiczne, a także mieć możliwość zgłoszenia zastrzeżeń lub skarg. W efekcie konsumenci mogą spodziewać się bardziej etycznego i bezpiecznego wykorzystania AI w produktach codziennego użytku – od aplikacji mobilnych po systemy automatyzujące decyzje np. w bankowości czy rekrutacji.

AI Act wpływa więc zarówno na obowiązki biznesu, jak i na prawa obywateli, przesuwając punkt ciężkości w stronę odpowiedzialnego i zaufanego rozwoju technologii AI w Unii Europejskiej.

Przyszłość regulacji AI w Unii Europejskiej

AI Act to pierwszy tak kompleksowy akt prawny dotyczący sztucznej inteligencji w skali globalnej. Jednak jego wejście w życie nie oznacza końca prac legislacyjnych w tej dziedzinie. Wręcz przeciwnie – stanowi punkt wyjścia do dalszego rozwoju przepisów, które będą musiały nadążać za dynamicznym rozwojem technologii.

W przyszłości można spodziewać się:

• Udoskonaleń i aktualizacji AI Act – przepisy będą modyfikowane w odpowiedzi na postęp technologiczny i nowe wyzwania etyczne, społeczne oraz ekonomiczne.
• Rozszerzenia regulacji na nowe obszary – np. wykorzystanie AI w biomedycynie, neurotechnologii czy systemach autonomicznych, które obecnie są jeszcze w fazie rozwoju.
• Lepszego dostosowania do realiów biznesowych – Unia Europejska może wprowadzać dodatkowe wytyczne, które pomogą przedsiębiorstwom efektywnie wdrażać zgodne z prawem rozwiązania AI.
• Współpracy międzynarodowej – UE będzie dążyć do ujednolicania standardów z innymi krajami i organizacjami, by regulacje były spójne na poziomie globalnym.

Rozwój regulacji AI będzie wymagał stałego dialogu między ustawodawcami, naukowcami, firmami technologicznymi oraz użytkownikami. Tylko dzięki takiej współpracy możliwe będzie tworzenie prawa, które wspiera innowacje, a jednocześnie chroni prawa obywateli i zapewnia bezpieczeństwo. W Cognity zachęcamy do traktowania tej wiedzy jako punktu wyjścia do zmiany – i wspieramy w jej wdrażaniu.

Nauka języków obcych z Excelem 10 marca 2026

Jak przygotować dane pod wydajne raportowanie w Power BI 08 marca 2026