Fałszywe faktury, podszywanie się pod zarząd – realne scenariusze ataków

Wprowadzenie do ataków podszywających się pod zarząd i księgowość

Współczesne zagrożenia cybernetyczne coraz częściej przyjmują formę wyrafinowanych ataków socjotechnicznych, których celem jest wyłudzenie pieniędzy lub poufnych informacji. Wśród nich szczególnie niebezpieczne są ataki podszywające się pod członków zarządu lub pracowników działów księgowych. Ich skuteczność wynika z umiejętnego wykorzystania zaufania, presji czasu oraz autorytetu, jaki posiadają osoby na wysokich stanowiskach.

Podszywanie się pod zarząd – znane także jako Business Email Compromise (BEC) – polega na wysyłaniu spreparowanych wiadomości e-mail, które sprawiają wrażenie, że pochodzą od członka zarządu lub dyrektora finansowego. Celem takich wiadomości jest zazwyczaj nakłonienie pracownika do wykonania pilnego przelewu lub udostępnienia wrażliwych danych firmowych.

Z kolei fałszywe faktury to inna powszechna forma oszustwa, w której przestępcy podszywają się pod zaufanych kontrahentów lub dostawców. Wysyłają oni autentycznie wyglądające dokumenty z podmienionymi danymi do przelewu, licząc na to, że dział księgowości nie zweryfikuje tych zmian, wykonując płatność zgodnie z rzekomą fakturą.

Oba typy ataków mają wspólną cechę – są stosunkowo trudne do wykrycia bez odpowiednich procedur i świadomości zagrożenia wśród pracowników. Ich skuteczność często zależy od niewielkich szczegółów, takich jak adres e-mail różniący się jednym znakiem od oryginalnego lub wykorzystanie sytuacji presji czasowej do przyspieszenia decyzji finansowych.

W dobie rosnącej cyfryzacji i pracy zdalnej, tego typu zagrożenia stają się coraz bardziej powszechne i wymagają od firm kompleksowego podejścia do zabezpieczeń, w tym zarówno technologii, jak i edukacji pracowników.

Najczęstsze scenariusze ataków socjotechnicznych

Ataki socjotechniczne wymierzone w firmy coraz częściej przybierają formę starannie zaplanowanych i realistycznych prób manipulacji pracownikami. Cyberprzestępcy wykorzystują brak czujności i presję czasu, aby nakłonić ofiary do wykonania przelewów, udostępnienia danych lub otwarcia zainfekowanych załączników. W przypadku podszywania się pod zarząd lub dział księgowy szczególnie niebezpieczne są poniższe scenariusze:

• Podszywanie się pod członka zarządu (Business Email Compromise - BEC) – przestępcy wykorzystują fałszywe lub przejęte adresy e-mail, aby nakłonić pracowników do wykonania pilnego przelewu lub przekazania poufnych informacji, rzekomo na polecenie przełożonego.
• Fałszywe faktury od znanych kontrahentów – oszuści tworzą faktury łudząco podobne do tych, które firma zwykle otrzymuje, często podszywając się pod obecnych partnerów biznesowych. Celem jest przekierowanie płatności na konto cyberprzestępcy.
• Telefoniczna manipulacja (vishing) – atakujący dzwonią do działu finansowego, udając przedstawicieli zarządu lub dostawców, aby zmusić pracownika do szybkiego działania, np. zmiany danych do przelewu.
• Ataki typu pretexting – przestępca tworzy złożoną historię (np. rzekomy audyt lub kontrola) i wykorzystuje ją, aby uzyskać dostęp do poufnych danych lub procedur operacyjnych.
• Phishing ukierunkowany – zindywidualizowane wiadomości e-mail zawierające złośliwe załączniki lub linki, przygotowane tak, aby wyglądały jak wewnętrzna korespondencja od zarządu lub głównych klientów.

Wszystkie te techniki opierają się na wzbudzaniu zaufania i presji czasu, co utrudnia wykrycie oszustwa w momencie jego trwania. Zrozumienie tych scenariuszy to pierwszy krok do skutecznej ochrony organizacji przed zagrożeniami socjotechnicznymi. Ten artykuł powstał jako rozwinięcie jednego z najczęstszych tematów poruszanych podczas szkoleń Cognity.

Przykłady fałszywych faktur i prób wyłudzeń

Fałszywe faktury oraz próby wyłudzeń finansowych poprzez podszywanie się pod osoby z zarządu czy działu księgowości są coraz częstszą formą ataku socjotechnicznego. Celem oszustów jest nakłonienie pracowników do wykonania przelewu na wskazane konto lub przekazania poufnych danych finansowych. Poniżej przedstawiamy najczęściej spotykane typy tego rodzaju ataków, zilustrowane przykładami.

1. Fałszywe faktury od znanych dostawców

Atakujący często podszywają się pod realnego kontrahenta firmy, wysyłając faktury do opłacenia, które na pierwszy rzut oka wyglądają autentycznie. Z reguły zawierają poprawne logo, szatę graficzną i język używany przez danego dostawcę.

• Najczęstsze cechy: zmieniony numer konta bankowego, nieznaczne literówki w adresie e-mail nadawcy, presja czasu („pilna płatność”, „ostateczne wezwanie”).
• Scenariusz: Faktura trafia do działu księgowości z dopiskiem „do natychmiastowej realizacji zgodnie z ustaleniami zarządu”.

2. Atak typu „CEO fraud” – polecenie przelewu od zarządu

W tym przypadku oszust podszywa się pod członka zarządu, często prezesa lub dyrektora finansowego, i kieruje wiadomość do konkretnego pracownika z poleceniem wykonania przelewu.

• Najczęstsze cechy: adres e-mail łudząco podobny do firmowego (np. literówka, dodatkowa litera), ton wiadomości formalny, polecenie nie do odmówienia.
• Scenariusz: „Proszę wykonać przelew 120 000 zł na wskazane konto jeszcze dziś. Sprawa poufna.”

3. Fałszywe aktualizacje danych bankowych

Oszuści kontaktują się w imieniu dostawcy z informacją o zmianie numeru konta bankowego, na które należy przesyłać płatności.

• Najczęstsze cechy: profesjonalnie wyglądający e-mail z załączonym nowym numerem konta, prośba o potwierdzenie aktualizacji danych.
• Scenariusz: „Uprzejmie informujemy, że od 1 czerwca korzystamy z nowego rachunku bankowego. Poniżej dane do przyszłych płatności.”

4. Fałszywe faktury od nieznanych firm

Próba wyłudzenia poprzez wysłanie faktury za usługi lub produkty, których firma nigdy nie zamawiała. Celem jest wprowadzenie działu księgowego w błąd i wykonanie płatności „rutynowo”.

• Najczęstsze cechy: ogólne opisy (np. „usługa IT”, „abonament”), brak wcześniejszej korespondencji, nieznany nadawca.
• Scenariusz: Faktura opiewa na niewielką kwotę (np. 900 zł), aby nie wzbudzić podejrzeń i nie wymagać dodatkowej autoryzacji.

5. Porównanie typów prób wyłudzeń

Wszystkie powyższe scenariusze łączy jedno – wykorzystują element zaufania, rutyny oraz braku weryfikacji w firmowych procesach finansowych. Ich skuteczność wynika z pozornego profesjonalizmu oraz presji czasu, jaką wywierają na ofierze. Aby lepiej przygotować pracowników na tego typu zagrożenia, warto zapoznać się z materiałem szkoleniowym Kurs Bezpieczeństwo w sieci – obrona przed atakami i wyciekiem danych.

Techniki wykrywania oszustw i nieprawidłowości

Skuteczne wykrywanie fałszerstw, prób podszywania się pod członków zarządu oraz manipulacji dokumentami księgowymi opiera się na połączeniu nowoczesnych technologii, procedur kontrolnych oraz czujności pracowników. Poniżej przedstawiamy podstawowe techniki, które znajdują zastosowanie w identyfikowaniu prób oszustw. Na szkoleniach Cognity pokazujemy, jak poradzić sobie z tym zagadnieniem krok po kroku – poniżej przedstawiamy skrót tych metod.

• Analiza anomalii w danych finansowych – polega na wykrywaniu nietypowych transakcji, np. przelewów realizowanych poza standardowymi godzinami pracy lub na nieznane konta. Zwykle stosuje się tu algorytmy uczenia maszynowego lub reguły progowe.
• Weryfikacja nadawcy wiadomości – analiza nagłówków e-maili oraz porównanie domen i adresów z zaufaną listą kontaktów pozwala wykryć próby podszywania się pod członków zarządu.
• Spójność danych w fakturach – zaawansowane systemy OCR (rozpoznawania tekstu) i RPA (robotyzacji procesów) umożliwiają automatyczne sprawdzanie numerów NIP, danych kontrahentów i zgodności kwot z zamówieniami.
• Systemy SIEM i alertowanie – rozwiązania klasy Security Information and Event Management agregują dane z wielu źródeł i sygnalizują potencjalne incydenty bezpieczeństwa.
• Podwójna autoryzacja operacji finansowych – systemy bankowe oraz wewnętrzne procedury księgowe mogą wymagać zatwierdzenia przelewów przez więcej niż jedną osobę, co utrudnia realizację wyłudzeń.

Poniższa tabela pokazuje porównanie wybranych technik wykrywania oszustw:

Choć każda z wymienionych technik ma swoje ograniczenia, ich połączenie znacząco zwiększa szansę na wczesne wykrycie nieprawidłowości i ograniczenie strat finansowych organizacji.

Najlepsze praktyki zapobiegania atakom

Skuteczna ochrona przed oszustwami polegającymi na podszywaniu się pod zarząd lub tworzeniu fałszywych faktur wymaga wdrożenia zestawu spójnych i konsekwentnych praktyk organizacyjnych, technicznych oraz proceduralnych. Poniżej przedstawiamy kluczowe obszary, w których warto zastosować sprawdzone metody zapobiegawcze.

1. Weryfikacja tożsamości i źródła komunikacji

• Stosowanie wieloskładnikowej autoryzacji (MFA) przy dostępie do systemów finansowych i poczty elektronicznej.
• Weryfikacja adresów e-mail i nazw domen – np. wykrywanie drobnych modyfikacji typu spoofing.
• Procedury potwierdzania poleceń finansowych poza kanałem elektronicznym (np. telefonicznie).

2. Segmentacja obowiązków i zatwierdzanie płatności

• Wprowadzenie zasady rozdzielenia obowiązków – jedna osoba nie powinna jednocześnie inicjować i zatwierdzać płatności.
• Wymóg podwójnej autoryzacji przy transakcjach powyżej określonego progu wartości.
• Regularny audyt procesów księgowych i przepływu dokumentów.

3. Ochrona systemów i danych

• Aktualizowanie oprogramowania i stosowanie zabezpieczeń antyphishingowych (np. filtrów SPF, DKIM, DMARC).
• Szyfrowanie informacji przekazywanych elektronicznie.
• Monitorowanie i dziennikowanie dostępu do systemów finansowych.

4. Edukacja i świadomość pracowników

• Regularne szkolenia z zakresu rozpoznawania prób oszustw i manipulacji socjotechnicznych.
• Symulacje ataków (np. testowe fałszywe e-maile) w celu sprawdzenia czujności personelu.
• Wyraźne procedury zgłaszania podejrzanych wiadomości i działań.

5. Przykład porównania praktyk

Wdrożenie tych zasad pozwala ograniczyć ryzyko skutecznego ataku i wzmacnia odporność organizacji na manipulacje socjotechniczne. Ostateczny efekt zależy jednak od konsekwentnego stosowania polityk bezpieczeństwa przez wszystkich pracowników – nie tylko dział księgowy czy IT. Warto w tym celu rozważyć udział w szkoleniu Kurs Cyberbezpieczeństwo dla pracowników administracyjnych - ochrona przed atakami komputerowymi i sposoby zabezpieczenia zasobów firmowych, które kompleksowo przygotowuje do rozpoznawania i reagowania na zagrożenia.

Rola szkoleń pracowników w zwiększaniu bezpieczeństwa

Szkolenia pracowników to kluczowy element strategii obrony przed atakami socjotechnicznymi, w tym wyłudzeniami na fałszywe faktury oraz podszywaniem się pod członków zarządu. W przeciwieństwie do rozwiązań technicznych, które koncentrują się na wykrywaniu i blokowaniu zagrożeń, edukacja kładzie nacisk na budowanie świadomości i rozwijanie kompetencji zespołu.

Ataki wykorzystujące inżynierię społeczną często odnoszą sukces właśnie dlatego, że bazują na zaufaniu, rutynie i braku czujności pracowników. Regularne szkolenia pomagają rozpoznać nietypowe sytuacje, rozwiać wątpliwości i ograniczyć ryzyko błędnych decyzji.

W zależności od roli w organizacji, zakres edukacji może się różnić. Poniższa tabela prezentuje ogólne różnice w zakresie tematycznym szkoleń, w zależności od działu:

Dobre szkolenia nie ograniczają się do prezentacji slajdów – powinny obejmować interaktywne scenariusze, ćwiczenia praktyczne oraz testy socjotechniczne (np. kontrolowane wysyłki e-maili phishingowych). Tylko dzięki takiej formie angażowania uczestników możliwe jest osiągnięcie trwałej zmiany zachowań.

Warto również uzupełniać szkolenia o krótkie przypomnienia w formie newsletterów, plakatów edukacyjnych lub quizów – dzięki temu wiedza zostaje utrwalona, a czujność utrzymuje się na odpowiednim poziomie.

Szkolenia powinny być cykliczne i dostosowane do zmieniających się zagrożeń. Inwestycja w edukację pracowników to nie tylko podniesienie poziomu bezpieczeństwa, ale też realna ochrona przed kosztownymi skutkami udanych oszustw.

Zgłaszanie incydentów i współpraca z organami ścigania

W przypadku wykrycia próby oszustwa, takiej jak fałszywa faktura czy podszywanie się pod członka zarządu, kluczowe jest szybkie i prawidłowe zgłoszenie incydentu odpowiednim służbom. Reakcja powinna być skoordynowana i oparta na wcześniej przygotowanych procedurach bezpieczeństwa wewnętrznego.

Organizacje powinny przede wszystkim:

• niezwłocznie zgłaszać incydenty do działu bezpieczeństwa IT lub osoby odpowiedzialnej za zarządzanie ryzykiem w firmie,
• przechowywać dowody – takie jak wiadomości e-mail, nagrania rozmów czy logi systemowe – w nienaruszonej formie,
• zgłaszać przypadki przestępstw do właściwych organów ścigania – np. policji lub prokuratury – zgodnie z obowiązującym prawem,
• w razie potrzeby – współpracować z CERT Polska lub innymi zespołami reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego,
• poinformować partnerów biznesowych o potencjalnym zagrożeniu, jeśli incydent mógł mieć wpływ na wspólne interesy.

Współpraca z organami ścigania nie tylko zwiększa szansę na ukaranie sprawców, ale również umożliwia innym organizacjom ostrzeżenie się przed podobnymi zagrożeniami. Dobrą praktyką jest także wdrożenie polityki raportowania incydentów wewnątrz firmy, która jasno określa, kto, kiedy i jak powinien reagować na podejrzane działania.

Warto pamiętać, że zgłaszanie incydentów nie jest oznaką słabości – to przejaw dojrzałości organizacyjnej i odpowiedzialnego podejścia do bezpieczeństwa informacji.

Podsumowanie i zalecenia końcowe

Ataki polegające na podszywaniu się pod zarząd lub dział księgowości stają się coraz częstszym i bardziej wyrafinowanym zagrożeniem dla firm każdej wielkości. Ich głównym celem jest zdobycie zaufania pracowników odpowiedzialnych za przelewy lub zatwierdzanie dokumentów finansowych, co umożliwia wyłudzenie środków lub danych wrażliwych.

Choć metody te mogą przybierać różne formy – od fałszywych faktur, przez e-maile podszywające się pod członków zarządu, po próby zmanipulowania procesów finansowych – wszystkie opierają się na jednym fundamencie: wykorzystaniu zaufania i niewiedzy pracowników.

Aby skutecznie przeciwdziałać tego typu incydentom, organizacje powinny:

• Ustanowić wyraźne procedury weryfikacji płatności i autoryzacji przelewów – nawet jeśli polecenie pochodzi od wyższej kadry zarządzającej.
• Wdrożyć systemy ostrzegawcze i monitorujące nietypowe transakcje lub zmiany w danych kontrahentów.
• Regularnie szkolić pracowników z zakresu rozpoznawania prób socjotechniki i reagowania na podejrzane sytuacje.
• Budować kulturę bezpieczeństwa, w której każdy członek zespołu ma świadomość zagrożeń i czuje się odpowiedzialny za ochronę firmy.

Dzięki połączeniu świadomości, procedur i odpowiednich narzędzi technologicznych możliwe jest skuteczne ograniczenie ryzyka związanego z atakami podszywającymi się pod zarząd czy dział finansowy. Kluczowe jest jednak nieustanne doskonalenie tych działań i dostosowywanie ich do zmieniających się metod atakujących. Jeśli chcesz poznać więcej takich przykładów, zapraszamy na szkolenia Cognity, gdzie rozwijamy ten temat w praktyce.

Copilot w Power Automate – jak AI rozumie procesy biznesowe 31 stycznia 2026

Budowanie automatyzacji z Copilotem: jak opisać proces i dostać gotowy flow 29 stycznia 2026