Kontekst w DAX (row context i filter context) wyjaśniony na prostych przykładach

Wprowadzenie do języka DAX i roli kontekstu

DAX (Data Analysis Expressions) to język formuł używany w Power BI, Excel Power Pivot oraz Analysis Services Tabular do tworzenia wyrażeń obliczeniowych, takich jak miary, kolumny obliczeniowe i tabele. Dzięki DAX możliwe jest przekształcanie danych, tworzenie zaawansowanych analiz oraz modelowanie informacji w sposób dynamiczny i interaktywny.

Jednym z kluczowych aspektów pracy z DAX-em jest zrozumienie pojęcia kontekstu. To właśnie kontekst decyduje o tym, jak i kiedy dane zostaną uwzględnione w obliczeniach. Nawet prosta formuła może dawać różne wyniki w zależności od tego, w jakim kontekście jest używana.

W języku DAX wyróżniamy dwa główne typy kontekstu:

• Kontekst wiersza – odnosi się do pojedynczego wiersza tabeli i jest zazwyczaj aktywowany podczas tworzenia kolumn obliczeniowych.
• Kontekst filtrowania – dotyczy zbioru danych ograniczonego przez filtry i jest typowy dla miar oraz wyników zależnych od interakcji użytkownika z raportem.

Zrozumienie, jak działają te dwa typy kontekstu i w jaki sposób wpływają na obliczenia, ma kluczowe znaczenie dla poprawnego tworzenia analiz w DAX. To wiedza pozwalająca uniknąć błędów i w pełni wykorzystać potencjał narzędzi analitycznych takich jak Power BI.

Czym jest kontekst wiersza w DAX?

Kontekst wiersza (ang. row context) to jeden z podstawowych mechanizmów działania języka DAX, który odgrywa kluczową rolę przy obliczeniach wykonywanych na poziomie pojedynczych wierszy tabeli. Można go rozumieć jako sytuację, w której DAX ma dostęp do wartości kolumn konkretnego wiersza i może na ich podstawie wykonywać operacje.

Kontekst wiersza powstaje automatycznie podczas korzystania z funkcji iteracyjnych, takich jak SUMX, FILTER czy ADDCOLUMNS. W tych przypadkach DAX przechodzi przez każdy wiersz tabeli i wykonuje określone działanie z uwzględnieniem danych tylko z tego jednego wiersza. Dzięki temu możliwe jest tworzenie dynamicznych obliczeń zależnych od danych źródłowych w tabeli.

Podczas szkoleń Cognity ten temat wraca regularnie – dlatego zdecydowaliśmy się go omówić również tutaj.

Najczęściej kontekst wiersza pojawia się w kolumnach obliczeniowych, gdzie formuła jest przeliczana indywidualnie dla każdego wiersza. W przypadku miar, które agregują dane na poziomie całych tabel lub filtrowanych fragmentów danych, sam kontekst wiersza nie wystarcza — potrzebne jest również zrozumienie, jak działa kontekst filtrowania, aby uzyskać poprawne rezultaty.

Podsumowując, kontekst wiersza to mechanizm, który pozwala DAX-owi "znaleźć się" w konkretnym wierszu tabeli i używać jego wartości w obliczeniach. Jest to fundament wielu operacji w modelu danych, szczególnie przy tworzeniu kolumn obliczeniowych oraz przy stosowaniu funkcji przetwarzających po jednym wierszu na raz.

Czym jest kontekst filtrowania w DAX?

Kontekst filtrowania (filter context) to jedno z kluczowych pojęć w DAX, które decyduje o tym, które dane są brane pod uwagę podczas wykonywania obliczeń. Mówiąc najprościej, kontekst filtrowania określa zestaw widocznych danych, dla których wykonywana jest dana formuła – np. miara lub wyrażenie. Jest on tworzony automatycznie przez takie elementy raportu jak tabele przestawne, segmentatory (slicery), filtry oraz kolumny i wiersze w tabelach wizualizacji.

Gdy tworzysz miarę lub używasz funkcji agregujących takich jak SUM, AVERAGE czy COUNT, DAX oblicza wynik wyłącznie w kontekście danych, które są „widoczne” w danym momencie – i to właśnie ten widoczny zestaw danych określa kontekst filtrowania.

Przykład prostego zapytania, które korzysta z kontekstu filtrowania:

SalesAmount := SUM(Sales[Amount])

Miara SalesAmount zsumuje tylko te wartości z kolumny Sales[Amount], które są aktualnie „przepuszczone” przez filtry – np. tylko z wybranego roku lub kategorii produktu.

Jak powstaje kontekst filtrowania?

• Wizualizacje raportów: wybór konkretnych wartości w tabeli lub wykresie tworzy dynamiczne filtry.
• Segmentatory i filtry: użytkownik wybierając np. konkretny rok zawęża dane do wybranego zakresu.
• Relacje między tabelami: kontekst filtrowania może „przepływać” przez relacje – np. wybór klienta może filtrować sprzedaż tylko dla tego klienta.
• Funkcje DAX: takie jak CALCULATE czy FILTER pozwalają programistycznie modyfikować lub nadpisywać istniejący kontekst filtrowania.

Porównanie: kontekst filtrowania a brak kontekstu

Kontekst filtrowania jest fundamentem działania DAX w środowisku analitycznym – dzięki niemu można dynamicznie reagować na wybory użytkownika w raporcie i wyświetlać wyniki dopasowane do bieżącego widoku danych. Jeśli chcesz pogłębić swoją wiedzę na temat DAX-a i nauczyć się wykorzystywać kontekst w praktyce, sprawdź Kurs DAX - praca w języku DAX i użyteczne funkcje, wizualizacja danych w Power BI.

Różnice między kontekstem wiersza a kontekstem filtrowania

W języku DAX kontekst odgrywa kluczową rolę w sposobie obliczania wartości. Istnieją dwa główne typy kontekstu: kontekst wiersza oraz kontekst filtrowania. Choć oba wpływają na sposób działania formuł, różnią się znacząco swoim zastosowaniem i momentem działania.

Zespół trenerski Cognity zauważa, że właśnie ten aspekt sprawia uczestnikom najwięcej trudności.

Aby lepiej zrozumieć te różnice, spójrzmy na prosty przykład:

-- Kontekst wiersza
Sales[Total] = Sales[Quantity] * Sales[Price]

-- Kontekst filtrowania
Total Sales := CALCULATE(SUM(Sales[Total]), Product[Category] = "Elektronika")

W pierwszym przypadku obliczenie wykonywane jest dla każdego wiersza tabeli Sales, uwzględniając wartości z tego konkretnego wiersza – to klasyczny kontekst wiersza. Natomiast w drugim przykładzie funkcja CALCULATE zmienia kontekst filtrowania tak, by uwzględnić tylko produkty z kategorii "Elektronika".

Zrozumienie, jak i kiedy działa każdy z typów kontekstu, jest kluczowe do tworzenia poprawnych i wydajnych formuł DAX.

Przykłady zastosowania kontekstu w praktyce

Aby lepiej zrozumieć, jak działa kontekst w DAX, warto przyjrzeć się kilku praktycznym przykładom. Kontekst — zarówno wiersza, jak i filtrowania — wpływa bezpośrednio na sposób obliczania wartości w miarach i kolumnach obliczeniowych. Ich poprawne zrozumienie pozwala tworzyć bardziej precyzyjne i dynamiczne obliczenia w modelu danych.

1. Kontekst wiersza – kolumny obliczeniowe

Kolumny obliczeniowe w DAX automatycznie działają w kontekście wiersza. Oznacza to, że każda formuła w kolumnie jest obliczana osobno dla każdego wiersza tabeli.

Sales[TotalPrice] = Sales[Quantity] * Sales[UnitPrice]

W tym przykładzie każda wartość w kolumnie TotalPrice jest liczona niezależnie na podstawie danych z danego wiersza tabeli Sales.

2. Kontekst filtrowania – miary

Miary są agregacjami, które działają w kontekście filtrowania — czyli biorą pod uwagę filtry zastosowane przez użytkownika (np. wybór daty, kategorii, regionu itp.).

Total Sales := SUM(Sales[TotalPrice])

Ta miara zwróci różne wartości w zależności od tego, w jakim kontekście filtrowania zostanie użyta — np. w wierszu tabeli przestawnej z filtrem na konkretny miesiąc lub produkt.

3. Zastosowanie obu kontekstów razem

Czasami DAX wykorzystuje oba rodzaje kontekstu jednocześnie. Przykładem może być sytuacja, gdy chcemy obliczyć udział sprzedaży danego produktu w całkowitej sprzedaży, zachowując filtr kontekstu tabeli przestawnej.

Sales Share := 
    DIVIDE(
        SUM(Sales[TotalPrice]),
        CALCULATE(SUM(Sales[TotalPrice]), ALL(Products))
    )

W tym przypadku funkcja CALCULATE zmienia kontekst filtrowania, usuwając filtr na konkretny produkt, co umożliwia porównanie sprzedaży pojedynczej pozycji do całkowitej sprzedaży.

4. Tabela porównawcza — przykład działania kontekstów

Zastosowanie kontekstu w praktyce pozwala tworzyć elastyczne, responsywne raporty, które reagują na wybory użytkownika i prezentują dane w odpowiednim ujęciu analitycznym. Jeśli chcesz jeszcze lepiej opanować tworzenie miar i modeli w DAX, sprawdź Kurs DAX zaawansowany: tworzenie skutecznych modeli danych.

Typowe błędy wynikające z nieprawidłowego zrozumienia kontekstu

Praca z językiem DAX wymaga nie tylko znajomości funkcji, ale także zrozumienia, w jakim kontekście są one wykonywane. Nieuwzględnienie kontekstu wiersza lub kontekstu filtrowania może prowadzić do błędnych wyników, które trudno zdiagnozować. Poniżej przedstawiamy najczęściej spotykane problemy wynikające z nieprawidłowego stosowania kontekstu.

• Użycie funkcji agregujących bez właściwego kontekstu filtrowania
  

  Jednym z częstych błędów jest stosowanie funkcji takich jak SUM() lub AVERAGE() bez zrozumienia, że działają one w kontekście filtrowania. Może to prowadzić do tego, że miara zlicza dane z całej tabeli, a nie tylko z aktualnie filtrowanego zestawu danych.

• Niewłaściwe stosowanie funkcji iteratorów, np. SUMX()
  

  Funkcje iterujące, takie jak SUMX(), działają w kontekście wiersza. Błąd pojawia się, gdy użytkownik nie uwzględnia, że dla każdego wiersza kontekst jest inny, a wynik nie zawsze będzie taki sam jak przy użyciu klasycznych funkcji agregujących.

• Brak użycia funkcji CALCULATE() do zmiany kontekstu
  

  Wielu użytkowników zapomina, że tylko niektóre funkcje pozwalają modyfikować lub rozszerzać kontekst filtrowania, a CALCULATE() jest jedną z kluczowych w tym zakresie. Nieumiejętne posługiwanie się tą funkcją skutkuje błędnymi wynikami miar.

• Zakładanie, że kontekst działa tak samo jak w Excelu
  

  Osoby przyzwyczajone do Excela często oczekują, że działania w DAX będą analogiczne. Tymczasem DAX, mimo podobieństw składniowych, działa na innych zasadach, szczególnie jeśli chodzi o sposób filtrowania danych.

• Nieświadome tworzenie miar, które nie uwzględniają hierarchii modelu danych
  

  Tworzenie miar bez sprawdzenia, jak działa kontekst w hierarchicznym modelu danych (np. w relacjach między tabelami), może prowadzić do błędnych wyników lub pustych wartości.

W poniższej tabeli zestawiono kilka typowych pomyłek i ich przyczyny:

Aby unikać tych błędów, warto poświęcić czas na zrozumienie, w jakim kontekście działa każda funkcja i jak konteksty wpływają na wynik końcowy.

Jak poprawnie tworzyć miary przy użyciu kontekstu

Tworzenie skutecznych miar w języku DAX wymaga dobrego zrozumienia, jak działa kontekst w modelu danych. Miary są dynamicznymi obliczeniami, które reagują na sposób filtrowania i agregowania danych w wizualizacjach, dlatego właściwe wykorzystanie kontekstu jest kluczowe dla uzyskania poprawnych wyników.

Podstawową zasadą jest świadomość, że DAX interpretuje każdą miarę w określonym kontekście filtrowania – czyli zestawie aktywnych filtrów wynikających m.in. z interakcji użytkownika z raportem. Z kolei kontekst wiersza odgrywa istotną rolę w przypadku obliczeń wykonywanych na poziomie pojedynczych rekordów, np. w kolumnach obliczeniowych.

Aby tworzyć miary, które działają zgodnie z oczekiwaniami, warto kierować się kilkoma prostymi zasadami:

• Używaj funkcji agregujących tam, gdzie chcesz uwzględnić kontekst filtrowania – np. SUM, AVERAGE, COUNTROWS.
• Stosuj funkcje modyfikujące kontekst, takie jak CALCULATE, gdy chcesz zmienić lub rozszerzyć aktualny kontekst filtrowania dla konkretnego obliczenia.
• Unikaj mieszania funkcji zależnych od różnych kontekstów bez pełnego zrozumienia ich działania – np. użycie EARLIER w miarach może prowadzić do nieoczekiwanych rezultatów, gdyż działa ono w kontekście wiersza.
• Dobrze zaplanuj strukturę modelu danych – przejrzysta struktura tabel i relacji ułatwia przewidywanie, jak kontekst będzie wpływał na działanie miar.

Prawidłowe tworzenie miar sprowadza się do świadomego zarządzania kontekstem. Dzięki temu możemy tworzyć bardziej precyzyjne, wydajne i czytelne obliczenia, które poprawnie reagują na potrzeby użytkownika raportu.

Podsumowanie i wskazówki dla początkujących

Język DAX (Data Analysis Expressions) jest kluczowym narzędziem w modelowaniu danych i tworzeniu zaawansowanych analiz w Power BI, Power Pivot i Analysis Services. Jednym z najważniejszych konceptów, które należy zrozumieć podczas pracy z DAX, jest kontekst. To właśnie kontekst decyduje, jak DAX interpretuje formuły i jakie dane są uwzględniane podczas obliczeń.

Istnieją dwa główne typy kontekstu:

• Kontekst wiersza – odnosi się do pojedynczego wiersza tabeli i jest tworzony, gdy formuła działa w obrębie tego konkretnego wiersza, na przykład w kolumnach obliczanych.
• Kontekst filtrowania – odnosi się do zestawu filtrów zastosowanych do danych, np. przez przeciągnięcie pól do wizualizacji lub przez wykorzystanie funkcji DAX do filtrowania danych w formule.

Zrozumienie, kiedy i jak DAX stosuje te dwa rodzaje kontekstu, jest kluczowe dla tworzenia poprawnych miar i analiz. Początkującym użytkownikom DAX zaleca się zwracanie szczególnej uwagi na to, jak formuły reagują w różnych sytuacjach oraz eksperymentowanie z prostymi modelami danych, aby lepiej zrozumieć mechanizm działania kontekstu.

Wskazówki dla początkujących:

• Ćwicz na małych, prostych zbiorach danych – łatwiej zauważysz, jakie dane są przetwarzane.
• Obserwuj, jak zmieniają się wyniki formuł w zależności od użytej wizualizacji lub filtru.
• Używaj narzędzi takich jak „Zobacz dane” w Power BI, aby analizować kontekst działania formuł.
• Nie kopiuj formuł bez zrozumienia – nawet drobna zmiana może wpłynąć na kontekst i wynik.

Opanowanie podstaw kontekstu w DAX to pierwszy krok do tworzenia skutecznych, dynamicznych analiz i raportów. Z czasem zrozumienie kontekstu stanie się naturalne i pozwoli na budowanie coraz bardziej zaawansowanych rozwiązań analitycznych. Jeśli chcesz poznać więcej takich przykładów, zapraszamy na szkolenia Cognity, gdzie rozwijamy ten temat w praktyce.

Praca z GitHub Copilotem w zespole – ćwiczenia hands-on, nawyki i dalszy rozwój 01 lutego 2026

Myślenie lateralne 30 stycznia 2026