AI Act a RODO – podobieństwa i kluczowe różnice

Wprowadzenie do AI Act i RODO

W odpowiedzi na dynamiczny rozwój technologii cyfrowych oraz rosnące znaczenie ochrony praw jednostki w kontekście przetwarzania danych i stosowania zaawansowanych technologii, Unia Europejska wprowadziła dwa istotne akty prawne: RODO (Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych) oraz AI Act (Akt o Sztucznej Inteligencji). Choć oba akty dotyczą nowoczesnych technologii i ochrony obywateli, różnią się zakresem, celem oraz podejściem do regulacji.

RODO, formalnie obowiązujące od maja 2018 roku, koncentruje się na ochronie danych osobowych osób fizycznych w Unii Europejskiej. Jego głównym celem jest zapewnienie przejrzystości, kontroli oraz bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych przez podmioty publiczne i prywatne. RODO odnosi się do szeroko rozumianej prywatności i jest stosowane niezależnie od konkretnej technologii wykorzystywanej do przetwarzania danych.

AI Act, będący pierwszą kompleksową regulacją dotyczącą systemów sztucznej inteligencji w UE, ma z kolei na celu ustanowienie ram prawnych dotyczących projektowania, rozwoju, wdrażania i użytkowania systemów AI. Akt ten skupia się szczególnie na zarządzaniu ryzykiem związanym z tą technologią oraz zapewnieniu, że rozwój AI odbywa się z poszanowaniem praw podstawowych i wartości unijnych.

Podczas gdy RODO dotyczy przede wszystkim danych osobowych niezależnie od kontekstu technologicznego, AI Act odnosi się do systemów i technologii opartych na sztucznej inteligencji – niezależnie od tego, czy przetwarzają dane osobowe, czy też nie. Oba akty wpływają jednak na to, jak organizacje projektują, wdrażają i zarządzają rozwiązaniami cyfrowymi w kontekście zgodności z prawem, etyki i odpowiedzialności.

2. Cele i założenia obu regulacji

Choć AI Act i RODO (Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych) należą do różnych obszarów regulacyjnych, łączy je wspólny cel – zapewnienie odpowiedzialnego i bezpiecznego wykorzystania technologii w Unii Europejskiej. Różnią się jednak zakresem, przedmiotem regulacji oraz podejściem do ryzyk i obowiązków.

RODO zostało przyjęte w 2016 roku w celu ujednolicenia przepisów dotyczących ochrony danych osobowych w UE. Jego głównym założeniem jest zapewnienie jednostkom kontroli nad własnymi danymi oraz zwiększenie odpowiedzialności podmiotów przetwarzających dane osobowe. RODO koncentruje się więc przede wszystkim na ochronie prywatności i praw obywateli w kontekście danych osobowych.

AI Act natomiast to projektowane rozporządzenie regulujące stosowanie systemów sztucznej inteligencji. Jego kluczowym celem jest zapewnienie, że AI będzie rozwijana i wdrażana w sposób zgodny z wartościami UE – etycznie, bezpiecznie i z poszanowaniem praw człowieka. AI Act kładzie nacisk na ocenę ryzyka, jakie niesie dany system AI, oraz na ustanowienie wymogów proporcjonalnych do poziomu tego ryzyka.

Podczas gdy RODO skupia się na danych i ich ochronie, AI Act koncentruje się na technologii jako takiej – jej działaniu, przejrzystości i wpływie na społeczeństwo. Obie regulacje podejmują próbę stworzenia ram prawnych dla odpowiedzialnego wykorzystywania nowoczesnych technologii, ale z różnej perspektywy i z odmiennym zakresem interwencji. Ten artykuł powstał jako rozwinięcie jednego z najczęstszych tematów poruszanych podczas szkoleń Cognity.

Podobieństwa w zakresie ochrony danych osobowych

Rozporządzenie o ochronie danych osobowych (RODO) oraz Akt o sztucznej inteligencji (AI Act) reprezentują dwa różne podejścia regulacyjne, jednak łączy je wspólny fundament – ochrona danych osobowych użytkowników w środowiskach cyfrowych. Choć RODO koncentruje się bezpośrednio na przetwarzaniu danych osobowych, a AI Act dotyczy przede wszystkim systemów sztucznej inteligencji, to wiele ich przepisów krzyżuje się tam, gdzie AI wykorzystuje lub analizuje dane identyfikujące osoby fizyczne.

Wspólne elementy obu regulacji obejmują m.in.:

• Transparentność działania: zarówno RODO, jak i AI Act wymagają przejrzystości w zakresie przetwarzania danych. Użytkownicy powinni wiedzieć, jak ich dane są wykorzystywane, w jakim celu i przez kogo.
• Minimalizacja danych: obie regulacje promują zasadę minimalizacji, czyli zbierania tylko tych danych, które są niezbędne do osiągnięcia określonych celów.
• Bezpieczeństwo danych: konieczność wdrażania odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa danych osobowych, niezależnie od tego, czy są one przetwarzane przez tradycyjne systemy informatyczne, czy przez modele AI.
• Odpowiedzialność za przetwarzanie: zarówno pod RODO, jak i AI Act, organizacje są zobowiązane do dokumentowania procesów przetwarzania i podejmowanych działań, co ułatwia kontrolę i egzekwowanie przepisów.

Równoległość tych wymogów można zobrazować w poniższej tabeli:

Dzięki zbieżnościom w zakresie ochrony danych osobowych, AI Act można traktować jako rozszerzenie zasad RODO na obszar nowoczesnych technologii. Zapewnia to spójność regulacyjną w środowisku, gdzie granice między danymi a algorytmami stają się coraz mniej wyraźne. Osobom zainteresowanym praktycznym zastosowaniem tych regulacji polecamy Kurs AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Zaufanie technologiczne jako wspólny cel

Zarówno AI Act, jak i RODO (Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych) zostały stworzone z myślą o budowaniu i wzmacnianiu zaufania społecznego do nowych technologii. Pomimo że regulacje te dotyczą odmiennych obszarów – jeden koncentruje się na systemach sztucznej inteligencji, drugi na danych osobowych – dzielą wspólną misję: zapewnienie użytkownikom poczucia bezpieczeństwa i przejrzystości w procesie korzystania z zaawansowanych rozwiązań cyfrowych.

W świecie, w którym coraz więcej decyzji podejmują algorytmy, a dane osobowe są przetwarzane na ogromną skalę, kluczowe staje się zagwarantowanie obywatelom, że technologia działa w sposób odpowiedzialny. Zarówno AI Act, jak i RODO wprowadzają instrumenty mające przeciwdziałać nadużyciom i zwiększać kontrolę użytkowników nad procesami cyfrowymi. W Cognity wierzymy, że dobre zrozumienie tego tematu to podstawa efektywnej pracy z narzędziami cyfrowymi.

Choć punkty styku są wyraźne, sposoby realizacji celu, jakim jest budowanie zaufania, różnią się w zależności od charakteru regulowanych technologii. RODO skupia się przede wszystkim na ochronie prywatności jednostki, natomiast AI Act koncentruje się na etycznym i bezpiecznym wdrażaniu autonomicznych systemów technologicznych. Ich wspólna perspektywa – człowiek w centrum procesu – sprawia, że obie regulacje dążą do stworzenia ram, które umożliwią rozwój innowacji bez utraty zaufania społecznego.

Zakres regulacji – dane osobowe vs. systemy sztucznej inteligencji

Choć zarówno RODO (Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych), jak i AI Act (Akt o Sztucznej Inteligencji) są kluczowymi elementami europejskich ram prawnych dotyczących technologii, różnią się znacząco pod względem zakresu regulacji i przedmiotu zainteresowania.

RODO koncentruje się na ochronie praw i wolności osób fizycznych w związku z przetwarzaniem ich danych osobowych. Przykładowo, obejmuje sytuacje takie jak profilowanie klientów na podstawie ich historii zakupów czy lokalizacji.

Z kolei AI Act reguluje funkcjonowanie samych technologii opartych na sztucznej inteligencji, niezależnie od tego, czy przetwarzają dane osobowe. Skupia się na ryzykach związanych z algorytmicznym podejmowaniem decyzji, przejrzystością modeli AI i ich zgodnością z wartościami UE. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak odpowiednio łączyć wymagania obu regulacji w praktyce, warto zapoznać się z Kursem AI a RODO – jak łączyć zgodność regulacyjną z wdrażaniem nowych technologii.

Różnice w zakresie regulacji można zobrazować również prostym przykładem kodu:

// System rekomendacji książek
function recommendBooks(userProfile) {
  // Dane osobowe (objęte RODO)
  const age = userProfile.age;
  const genrePreference = userProfile.favoriteGenre;

  // Algorytm rekomendacji (objęty AI Act)
  return aiModel.predict({ age, genrePreference });
}

W powyższym przykładzie, dane wejściowe do modelu (dane osobowe) podlegają regulacjom RODO, natomiast sam model sztucznej inteligencji i jego działanie – regulowane są przez AI Act.

Różnice w obowiązkach dla firm i organizacji

Choć zarówno AI Act, jak i RODO (GDPR) nakładają obowiązki na organizacje operujące w Unii Europejskiej, zakres tych obowiązków i ich charakter znacząco się różnią. Wynika to z odmiennych przedmiotów regulacji – RODO koncentruje się na ochronie danych osobowych, podczas gdy AI Act reguluje projektowanie, rozwój i wdrażanie systemów sztucznej inteligencji.

Przykładowo, podmiot oferujący aplikację mobilną przetwarzającą dane użytkowników musi zgodnie z RODO zapewnić odpowiednią podstawę prawną przetwarzania oraz umożliwić realizację praw użytkownika (np. prawo do usunięcia danych). Jeśli ta aplikacja wykorzystuje system AI do profilowania zachowań użytkowników, dodatkowo – zgodnie z AI Act – konieczna może być klasyfikacja modelu jako "wysokiego ryzyka", co wiąże się z dodatkowymi obowiązkami w zakresie transparentności, nadzoru oraz dokumentacji.

Różnice te wpływają nie tylko na wewnętrzne procesy compliance, ale również na strategię rozwoju produktów technologicznych. Firmy muszą dostosować swoje działania zarówno do ochrony danych osobowych, jak i do wymogów dotyczących odpowiedzialnego rozwoju i wdrażania sztucznej inteligencji.

Wpływ regulacji na rozwój innowacji i technologii

Rozporządzenie o ochronie danych osobowych (RODO) oraz Akt o sztucznej inteligencji (AI Act) mają istotny wpływ na tempo i kierunek rozwoju nowoczesnych technologii w Unii Europejskiej. Choć ich podstawowe cele są inne — RODO koncentruje się na ochronie danych osobowych, a AI Act na bezpiecznym stosowaniu sztucznej inteligencji — obie regulacje oddziałują na środowisko innowacyjne i procesy tworzenia nowych rozwiązań technologicznych.

RODO wpłynęło na sposób, w jaki firmy projektują swoje produkty i usługi, promując tzw. privacy by design i privacy by default. To podejście skłoniło przedsiębiorstwa do uwzględniania kwestii ochrony prywatności już na etapie planowania technologii, co sprzyja budowaniu zaufania użytkowników, ale jednocześnie może ograniczać elastyczność działania, zwłaszcza dla mniejszych podmiotów.

Z kolei AI Act wprowadza ramy prawne dla stosowania systemów AI w zależności od poziomu ryzyka, jakie niosą ze sobą. Dla twórców i wdrażających rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji oznacza to konieczność spełnienia określonych wymagań zgodności i przejrzystości, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa użytkowników. Regulacja ta może jednak wpłynąć na wydłużenie czasu wdrażania nowych produktów oraz zwiększenie kosztów związanych z ich certyfikacją i nadzorem.

Obie regulacje stawiają na odpowiedzialny rozwój technologii, co z jednej strony zwiększa społeczne zaufanie do innowacji, a z drugiej może stanowić barierę wejścia na rynek dla młodych firm czy startupów. W dłuższej perspektywie jednak, przejrzyste i jednolite ramy prawne mogą sprzyjać harmonizacji standardów i wzmacniać konkurencyjność europejskiego sektora nowych technologii na arenie międzynarodowej.

Podsumowanie i perspektywy na przyszłość

AI Act i RODO to dwa kluczowe akty regulacyjne Unii Europejskiej, które kształtują sposób, w jaki technologie – w szczególności sztuczna inteligencja – są rozwijane i wdrażane w Europie. Choć oba dokumenty mają wspólny cel związany z ochroną praw jednostki i budowaniem zaufania do technologii, różnią się zakresem, przedmiotem regulacji oraz podejściem do ryzyk.

RODO (GDPR) koncentruje się przede wszystkim na ochronie danych osobowych, nakładając obowiązki na podmioty przetwarzające takie dane. Z kolei AI Act skupia się na regulacji systemów sztucznej inteligencji, klasyfikując je według poziomu ryzyka i określając wymagania techniczne oraz organizacyjne dla ich stosowania.

Wspólnie tworzą one fundament prawny dla odpowiedzialnego i przejrzystego rozwoju technologii w Unii Europejskiej. AI Act, jako nowa inicjatywa legislacyjna, uzupełnia istniejące ramy ochrony praw obywateli, przynosząc nowe wyzwania, ale też szanse na zwiększenie konkurencyjności oraz etyczne wykorzystanie sztucznej inteligencji.

W nadchodzących latach kluczowe będzie zrozumienie relacji między tymi aktami oraz dostosowanie strategii biznesowych i technologicznych do dynamicznie zmieniającego się krajobrazu regulacyjnego. W Cognity zachęcamy do traktowania tej wiedzy jako punktu wyjścia do zmiany – i wspieramy w jej wdrażaniu.

Excel Samouczek - Skróty klawiszowe cz. II (Skróty dotyczące wprowadzania danych) 18 marca 2026

Modele predykcyjne z wykorzystaniem SPSS 16 marca 2026