Artykuł 4 EU AI Act – co dokładnie reguluje i kogo dotyczy?

Wprowadzenie do EU AI Act

Unia Europejska, dostrzegając rosnące znaczenie sztucznej inteligencji (AI) w życiu społecznym i gospodarczym, opracowała kompleksowe rozporządzenie – EU AI Act. Jest to pierwsze na świecie tak szczegółowe podejście legislacyjne do regulacji systemów AI, które ma na celu zapewnienie, że rozwój i wdrażanie technologii opartych na sztucznej inteligencji będą odbywać się w sposób bezpieczny, przejrzysty i zgodny z wartościami Unii Europejskiej.

EU AI Act wprowadza podejście oparte na analizie ryzyka, klasyfikując systemy AI według poziomu zagrożeń, jakie mogą one stwarzać. Regulacja nie tylko określa obowiązki dostawców i użytkowników tych technologii, ale również stawia wymagania związane z jakością danych, przejrzystością, nadzorem ludzkim oraz odpowiedzialnością prawną.

Jednym z kluczowych elementów tego aktu prawnego jest Artykuł 4, który stanowi fundament dla całej struktury regulacyjnej, określając podstawowe zasady stosowania EU AI Act. Choć jego brzmienie może wydawać się ogólne, w rzeczywistości pełni istotną rolę w zdefiniowaniu zakresu i mechanizmów działania rozporządzenia.

W praktyce, EU AI Act wpłynie na szerokie spektrum podmiotów – od twórców zaawansowanych algorytmów i dostawców oprogramowania, po instytucje publiczne i prywatne korzystające z narzędzi AI w celach komercyjnych, administracyjnych czy badawczych. Regulacja obejmuje zarówno systemy wdrażane w krajach członkowskich UE, jak i te oferowane na unijnym rynku przez podmioty spoza Wspólnoty.

Wprowadzenie EU AI Act to krok milowy w kierunku zrównoważonego i odpowiedzialnego rozwoju technologii sztucznej inteligencji, który może wyznaczyć standardy globalne – nie tylko w zakresie ochrony praw podstawowych, ale również innowacyjności i konkurencyjności europejskiego rynku technologicznego.

Kontekst prawny Artykułu 4

Artykuł 4 rozporządzenia UE w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) stanowi jeden z kluczowych przepisów kształtujących prawne ramy funkcjonowania systemów AI w Unii Europejskiej. Osadzony w ogólnej strukturze AI Act, przepis ten dotyczy przede wszystkim ogólnych zasad wprowadzania systemów sztucznej inteligencji do obrotu oraz ich udostępniania na rynku unijnym.

W kontekście prawnym Artykuł 4 stanowi fundament dla dalszych, bardziej szczegółowych regulacji zawartych w kolejnych częściach rozporządzenia. Określa on ogólne obowiązki podmiotów wprowadzających systemy AI do użycia, niezależnie od poziomu ryzyka, jaki te systemy mogą stwarzać. Różni się tym samym od przepisów dedykowanych systemom wysokiego ryzyka, które podlegają odrębnym, znacznie bardziej rygorystycznym wymogom.

W Cognity obserwujemy rosnące zainteresowanie tym zagadnieniem – zarówno na szkoleniach otwartych, jak i zamkniętych. Warto zaznaczyć, że Artykuł 4 ma zastosowanie do szerokiego grona podmiotów działających na rynku wewnętrznym UE – w tym producentów, importerów i dystrybutorów systemów AI – i stanowi punkt wyjścia do oceny zgodności z przepisami całego aktu.

W ujęciu prawnym przepis ten jest powiązany z innymi regulacjami unijnymi dotyczącymi bezpieczeństwa produktów, ochrony danych osobowych czy odpowiedzialności za szkody. Tworzy tym samym spójne ramy dla stosowania AI zgodnie z wartościami i zasadami obowiązującymi w Unii Europejskiej.

Zakres obowiązywania Artykułu 4

Artykuł 4 EU AI Act określa ramy funkcjonowania sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej w odniesieniu do jej wprowadzania na rynek, oddawania do użytku oraz dalszego wykorzystywania. Zakres regulacji obejmuje zarówno podmioty z państw członkowskich, jak i te spoza Unii, jeżeli ich systemy AI są oferowane lub wykorzystywane na rynku unijnym.

Podstawowy zakres zastosowania Artykułu 4 można podzielić według dwóch głównych kryteriów:

• Terytorialne: przepisy obowiązują wszystkie podmioty oferujące lub stosujące systemy AI na obszarze UE, niezależnie od miejsca ich siedziby.
• Funkcjonalne: regulacje odnoszą się do konkretnych etapów cyklu życia systemów AI, takich jak projektowanie, rozwój, testowanie, wdrażanie i eksploatacja.

W praktyce oznacza to, że Artykuł 4 stosuje się do:

• producentów i dostawców systemów AI (w tym open-source, jeśli są wykorzystywane komercyjnie),
• dystrybutorów i importerów technologii bazujących na AI,
• użytkowników systemów AI w kontekście zawodowym lub handlowym,
• podmiotów wdrażających modele AI poza UE, ale mających wpływ na obywateli UE.

Dla lepszego zobrazowania, poniższa tabela przedstawia przykładowe scenariusze objęte zakresem Artykułu 4:

Zakres Artykułu 4 jest zatem szeroki i ma kluczowe znaczenie dla wszystkich uczestników rynku AI, którzy w jakikolwiek sposób wpływają na użytkowników końcowych w Unii Europejskiej, niezależnie od swego pochodzenia geograficznego czy etapu udziału w łańcuchu dostaw technologii. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak przygotować swoją organizację na zgodność z nowymi regulacjami, sprawdź Kurs AI Act w praktyce – compliance, ryzyka i obowiązki.

Cele i założenia Artykułu 4

Artykuł 4 EU AI Act stanowi kluczowy filar w strukturze regulacyjnej całego aktu, koncentrując się na zapewnieniu przejrzystości i odpowiedzialności w stosowaniu systemów sztucznej inteligencji. Jego podstawowym celem jest ustanowienie wymogów dotyczących przekazywania informacji oraz identyfikowalności systemów AI, co ma zwiększyć zaufanie społeczne do technologii oraz umożliwić skuteczny nadzór regulacyjny. W Cognity wierzymy, że dobre zrozumienie tego tematu to podstawa efektywnej pracy z narzędziami cyfrowymi.

Założenia Artykułu 4 można przedstawić w trzech głównych punktach:

• Zapewnienie jasnych informacji – użytkownicy końcowi oraz organy nadzoru muszą mieć dostęp do kluczowych danych na temat funkcjonowania danego systemu AI, w tym jego przeznaczenia, ograniczeń oraz zasad działania.
• Wspieranie zgodności z innymi przepisami – Artykuł 4 zakłada synergię z innymi aktami prawnymi UE, w tym RODO, poprzez promowanie transparentności i odpowiedzialności technologicznej.
• Ułatwienie interoperacyjności i kontroli – przepisy mają ułatwiać współdziałanie systemów AI z różnymi podmiotami rynku oraz umożliwiać szybką identyfikację potencjalnych zagrożeń.

Dla lepszego zobrazowania, poniższa tabela przedstawia główne cele Artykułu 4 w odniesieniu do jego zastosowania:

W skrócie, Artykuł 4 ma na celu nie tylko uporządkowanie sposobu prezentacji informacji o systemach AI, ale również wspiera budowanie odpowiedzialnego ekosystemu technologicznego w całej Unii Europejskiej.

Podmioty objęte przepisami Artykułu 4

Artykuł 4 EU AI Act definiuje, kto jest zobowiązany do przestrzegania określonych wymogów w zakresie wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji. Przepisy te mają zastosowanie do różnych kategorii podmiotów, których działalność obejmuje rozwój, wdrażanie lub korzystanie z systemów AI w Unii Europejskiej lub których działania oddziałują na rynek unijny, niezależnie od ich lokalizacji geograficznej.

Wśród kluczowych grup objętych przepisami Artykułu 4 znajdują się:

• Dostawcy systemów AI (providers) – podmioty, które opracowują, rozwijają lub wprowadzają na rynek systemy sztucznej inteligencji.
• Użytkownicy systemów AI (users) – organizacje i osoby korzystające z systemów AI w ramach swojej działalności profesjonalnej.
• Importerzy i dystrybutorzy – jednostki odpowiedzialne za wprowadzenie systemów AI na rynek UE lub ich dalsze udostępnianie.
• Podmioty trzecie – np. dostawcy danych lub usług wspierających rozwój systemów AI, o ile ich działania mają wpływ na zgodność z przepisami.

Aby lepiej zrozumieć różnice pomiędzy poszczególnymi grupami, poniższa tabela przedstawia ogólne zestawienie ról i odpowiedzialności:

Warto zaznaczyć, że Artykuł 4 ma charakter horyzontalny i może obejmować zarówno firmy technologiczne, jak i organizacje z różnych sektorów – od medycyny po administrację publiczną – o ile wykorzystują one systemy AI w sposób mający wpływ na prawa i bezpieczeństwo obywateli UE. Dla wszystkich zainteresowanych pogłębieniem wiedzy na temat zgodności regulacyjnej AI, polecamy Kurs AI a RODO – jak łączyć zgodność regulacyjną z wdrażaniem nowych technologii.

Obowiązki i wymogi wynikające z Artykułu 4

Artykuł 4 EU AI Act ustanawia fundamentalne obowiązki dla podmiotów rozwijających, udostępniających lub wdrażających systemy sztucznej inteligencji (AI) na rynku unijnym. Przepisy te mają na celu zapewnienie przejrzystości, odpowiedzialności oraz zgodności z unijnym porządkiem prawnym, zanim systemy AI zostaną sklasyfikowane i ocenione pod kątem ryzyka. Oto kluczowe wymogi wynikające z tego artykułu:

• Obowiązek zgłaszania informacji: Podmioty są zobowiązane do przekazywania określonych informacji dotyczących funkcji, przeznaczenia i podstaw działania systemu AI, co umożliwia jego późniejszą klasyfikację i ocenę ryzyka.
• Wczesna identyfikacja zastosowań wysokiego ryzyka: Twórcy i dostawcy muszą już na wczesnym etapie rozwoju systemu przeanalizować, czy może on zostać uznany za system wysokiego ryzyka zgodnie z kryteriami AI Act.
• Współpraca z organami nadzorczymi: Artykuł 4 nakłada wymóg otwartości i współdziałania z właściwymi organami administracyjnymi w zakresie udostępniania dokumentacji i informacji technicznych.
• Ułatwienie klasyfikacji: W celu umożliwienia organom publicznym określenia statusu systemu AI, konieczne jest przygotowanie dokumentacji zawierającej m.in. opis funkcji, zastosowania i wstępną analizę ryzyka.

Dla lepszego zobrazowania, poniżej przedstawiono porównanie podstawowych obowiązków dla różnych typów podmiotów:

Wdrożenie tych obowiązków ma kluczowe znaczenie dla dalszego postępowania z systemami AI, ich oceny zgodności oraz uniknięcia sankcji wynikających z nieprzestrzegania przepisów.

Znaczenie Artykułu 4 w ramach całego AI Act

Artykuł 4 rozporządzenia EU AI Act pełni kluczową funkcję, stanowiąc fundament regulacyjny dla dalszych przepisów aktu. Choć pozornie techniczny, jego znaczenie jest strategiczne – wprowadza bowiem ramowe warunki, które determinują sposób, w jaki systemy sztucznej inteligencji są klasyfikowane i oceniane w dalszych częściach regulacji.

W kontekście całego aktu prawnego, Artykuł 4 działa jak punkt wyjścia dla wielu obowiązków nakładanych na podmioty komercjalizujące lub wdrażające systemy AI. To właśnie on określa, jakie informacje muszą zostać przekazane i jakie procedury muszą zostać podjęte zanim system AI zostanie wprowadzony do obrotu lub udostępniony na rynku unijnym.

W praktyce oznacza to, że Artykuł 4:

• definiuje wczesne etapy zgodności z AI Act;
• stanowi bazę dla oceny ryzyka związanego z danym systemem AI;
• warunkuje dalsze obowiązki w zakresie przejrzystości, nadzoru i dokumentacji.

Rola tego przepisu jest o tyle istotna, że bez jego spełnienia niemożliwe jest legalne funkcjonowanie systemów AI w ramach unijnego rynku. Artykuł 4 działa więc jak brama wejściowa do zgodności z całym aktem – jego prawidłowa realizacja ma bezpośredni wpływ na możliwość dalszego operowania technologiami AI w Europie.

Wnioski i perspektywy wdrożeniowe

Artykuł 4 EU AI Act stanowi fundament dla zrozumienia, jak Unia Europejska podchodzi do transparentności i odpowiedzialności w rozwoju oraz wykorzystywaniu sztucznej inteligencji. Ustanawia on kluczowe wymogi w zakresie przekazywania informacji dotyczących systemów AI, co ma zasadnicze znaczenie dla budowania zaufania społecznego oraz zapewnienia zgodności z wartościami UE, takimi jak ochrona praw podstawowych.

W praktyce implementacja Artykułu 4 będzie wymagać od organizacji dostosowania się zarówno na poziomie operacyjnym, jak i technologicznym. Obejmuje to m.in. konieczność przekazywania dokładnych informacji o systemach AI importerom, dystrybutorom oraz użytkownikom, a także zapewnienie, że dane techniczne są dostępne i zrozumiałe dla odpowiednich organów nadzorczych.

Wdrażanie przepisów Artykułu 4 może wiązać się z wyzwaniami, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw, które nie posiadają jeszcze dojrzałych struktur ds. zgodności technologicznej. Konieczne może być także stworzenie nowych procesów w zakresie udostępniania dokumentacji technicznej oraz mechanizmów identyfikacji systemów wysokiego ryzyka.

Z perspektywy regulacyjnej, Artykuł 4 zapowiada powstanie bardziej jednolitych standardów informacyjnych w całej UE. To z kolei może ułatwić nadzór nad rynkiem AI, sprzyjać interoperacyjności oraz zmniejszyć rozproszenie obowiązków wśród różnych uczestników łańcucha dostaw.

Wnioski płynące z treści Artykułu 4 wskazują zatem nie tylko na prawne obowiązki, ale również na strategiczne znaczenie przejrzystości i odpowiedzialności jako fundamentów europejskiego podejścia do sztucznej inteligencji. Dla podmiotów działających w ekosystemie AI oznacza to konieczność nie tylko zgodności z regulacjami, ale i aktywnego kształtowania praktyk zgodnych z wartościami promowanymi przez EU AI Act. W Cognity zachęcamy do traktowania tej wiedzy jako punktu wyjścia do zmiany – i wspieramy w jej wdrażaniu.

Zarządzanie zadaniami w Monday.com – od prostych list po złożone procesy 09 października 2025

Jak skutecznie wdrożyć Monday.com w organizacji? 7 kroków do sukcesu 07 października 2025